دانشگاه آزاد اسلامی
واحد تهران جنوب
دانشکده تحصیلات تکمیلی
سمینار برای دریافت درجه کارشناسی ارشد “M.Sc”
مهندسی مواد – شناسایی، انتخاب و روش ساخت مواد فلزی
عنوان :
مروری بر عوامل موثر بر توسعة پایدار فلزات غیرآهنی تولیدی در ایران
استاد راهنما :
دکتر ناصر توحیدی
نگارش:
محمد پیماندار
چکیده
صنعت و فناوری یکی از شاخصترین محورهای زیربنایی توسعه در اقتصاد جهانی است.
محدودیتهای زیست محیطی توسعة پایدار در بخش صنعت، با فرایندهای تولید و مصرف مواد اولیه در
ارتباط مستقیم قرار دارند. با توجه به اینکه مشکلات زیست محیطی تولیدات صنعتی منحصر به یک
کشور یا منطقة خاص نبوده و تهدیدی برای کل جهان به شمار میروند، لازم است برای کاهش و یا حذف
پیامدهای زیست محیطی بخش صنعت، گروههای همکاری بینالمللی مختلفی، برای اتخاد سیاستهای
کاربردی در این زمینه تشکیل شود. در میان تمامی بخشهای صنعت، صنایع استخراج مواد معدنی و
فلزات با بیشترین چالشهای زیست محیطی مواجهاند. فعالیتهای معدنی و استخراج فلزات اثرات زیست
محیطی مخربی مانند تولید ضایعات خطرناک و پسابهای شیمیایی، انتشار گازهای گلخانهای و پدیدة
گرمایش جهانی، تهی شدن منابع تجدیدناپذیر و همچنین مشکلات بهداشتی و امنیتی کارگران و
ساکنین اطراف معادن را به همراه دارند.
عملکرد پایدار در صنایع تولید فلزات غیرآهنی مانند آلومینیم، مس، سرب و روی، تنها از طریق
کاهش تولید و انتشار آلایندههای زیست محیطی امکانپذیر است. ارزیابی اثرات زیست محیطی
فرایندهای جدید و روشهای موجود برای تولید فلزات اغلب مشکل بوده که علت آن بررسی حجم زیادی
از ورودیها و خروجیها در فرایندهای تولید فلزات است. برای شناخت و بررسی آن بخش از چرخة عمر
یک فلز که اثرات زیست محیطی قابل توجهی دارد، از روش ارزیابی چرخة عمر (LCA) استفاده میشود.
در این سمینار، مهمترین شاخصهای توسعة پایدار در صنایع استخراج مواد معدنی و اثرات زیست
محیطی استخراج برخی از فلزات آهنی و غیرآهنی بیان میشود. همچنین با توجه به چالشهای زیست
یک مطلب دیگر :
محیطی منحصر به فرد در صنایع تولید آلومینیم، عملکرد پایدار در این صنایع از سه دیدگاه اقتصادی،اجتماعی و زیست محیطی بررسی میشود.
مقدمه
طرح مفهوم توسعة پایدار در برابر توسعه به معنای عام، به علت بحرانهای زیست محیطی به وجود
آمده در اثر رشد صنایع و جمعیت به ویژه در کشورهای در حال توسعه، ارائه و در سال 1987 میلادی در
کمیسیون جهانی محیط زیست مورد بحث قرار گرفت. این کمیسون توسعهای را پایدار نامید که طی آن
روند تامین نیازهای نسل حاضر، توانایی نسلهای آینده را در تامین نیازهای خود با بحران مواجه نکند.
برای گرایش به توسعة پایدار، باید وضعیت موجود به وضعیت پایدار و مطلوب، به طور پیوسته یا ناپیوسته
تحول پیدا کند. هرگاه وضعیت واحدها در حالت مطلوب ادامه یابد، توسعه، پایدار خواهد بود.
تنگدستی به ویژه در مناطق دورافتاده، بهبود سطح سلامتی، بالا رفتن کیفیت آموزش و استانداردهای
زندگی در جوامع، نقش موثری در دستیابی به اهداف توسعة پایدار ایفا کنند. در بسیاری از کشورها،
فعالیتهای اجتماعی صنایع فلزی و معدنی، از جمله شاخصهای رفاه در جوامع محسوب میشوند.
مفهوم عبارت توسعة پایدار در صنایع تولید فلزات، افزایش فشار برای بهبود بهرهوری در استفاده از
منابع اولیه و کاهش هر چه بیشتر تولید ضایعات جامد، پساب و انتشار آلایندهها به هواست. محصولات
کوچکتر و سبکتر با طول عمر بیشتر، منجر به کاهش در مصرف مواد اولیة مورد نیاز جامعه میشوند. از
سوی دیگر استفادة مجدد و بازیابی مواد هم به چنین کاهشی در مصرف منابع اولیه، انرژی و تولید
ضایعات کمک میکند. در میان موادی که بیش از سایرین مصرف میشوند، فلزات بیشترین پتانسیل
بازیابی و برگشت به چرخة تولید را دارند. در کل، ادامة روند تولید فلزات در آینده برای تداوم پیشرفت
جوامع به ویژه در کشورهای در حال توسعه، با توجه به پیشبینی رشد اقتصادی آنها، تنها از راه افزایش
سطح بازیابی فلزات امکانپذیر است. در میان صنایع استخراج و تولید فلزات غیرآهنی، صنعت آلومینیم،
چالشهای زیست محیطی منحصر به فردی دارد. به همین دلیل کمیتههای مختلفی در کشورهای عمدة
تولید کنندة آن، برای نظارت عالی بر عوارض زیست محیطی این صنایع تشکیل شده است.
فصلهای اول و دوم از این سمینار، به مروری بر تاریخچه و مفاهیم توسعة پایدار و بیان دیدگاههای
سازمانهای جهانی بنیانگذار و توسعه دهندة آن میپردازد. در فصل سوم، مهمترین شاخصهای توسعة
پایدار در صنایع استخراج مواد معدنی و پیامدهای زیست محیطی استخراج برخی از فلزات آهنی و
غیرآهنی بیان میشود. در فصل چهارم نیز با ارزیابی چرخة عمر فلز آلومینیم برای بررسی اثرات زیست
محیطی تولید آن، توسعة پایدار در این صنایع از سه دیدگاه اقتصادی، اجتماعی و زیست محیطی، بررسی
میشود.
مقدمه
توسعة غیرپایدار، منشاء بسیاری از مشکلات اساسی جهان است. گرچه تمرکز توسعة پایدار بر روی مسائل محیط زیست است، اما توسعة غیرپایدار زمینهساز بسیاری از مشکلات مهم اجتماعی و روند توسعة اقتصادی در کشورهاست. بنابراین برای محدود کردن پیامدهای ناشی از گرمایش جهانی، فقر فزاینده که حدود نیمی از مردم جهان با آن دست به گریباناند، کمبود منابع آبی و توزیع غیر عادلانه آن و موضوعات مشابه، باید راهحلهایی مطرح و به کار گرفته شوند [1]. مفهوم توسعه طی دهههای گذشته، منحصر به توسعة اقتصادی بود. اما جوامع بشری به آرامی دریافتند که توسعة اقتصادی در صورتیکه با توسعة اجتماعی و فرهنگی توأم نباشد، نتایج نامطلوبی را در پی خواهد داشت. در دهة 80 میلادی مفهوم جدیدی به نام توسعة پایدار وارد مباحث و منازعات بر سر توسعة اقتصادی و محیط زیست شد. توسعة پایدار نه تنها میان رشد اقتصادی و حفاظت از محیط زیست تعادل و سازگاری ایجاد کرد، بلکه زمینهساز تبادل نظر میان کشورها بر روی مفاهیم دیگری مانند مسائل اجتماعی و تعیین معیارهای جدیدی از توسعة پایدار شد [2 ، 3] 2-1- تعریف و تاریخچة توسعة پایدار افزایش نگرانی دربارة اثر فعالیتهای انسانی و صنعتی بر محیط زیست سبب شده تا توجه متخصصان بیش از هر زمان دیگری به موضوع توسعة پایدار معطوف شود. مفهوم توسعة پایدار که مورد تایید کمیتة WCED 2) که بعد از سال 1987 میلادی با عنوان کمیتة براندلند 1 جهانی محیط زیست و توسعه ( شناخته شد، به صورت زیر است: “توسعهای که نیازهای نسل حاضر را براورده کند، بدون آنکه تهدیدی برای توانایی نسلهای آینده در تامین نیازهایشان باشد. چنین تعریفی از توسعة پایدار در بر گیرندة سه مفهوم زیر است:
1) توسعة انسانی؛



