بررسی رابطه بین تمایل به مهاجرت از آبادان با رضایت از زندگی

تعریف مفاهیم…………………………………… 12

فصل دوم : چهارچوب نظری و ادبیات تحقیق

نظریه های گرایش………………………………… 19

نظریه نظریه فیش باین و آیزن …………………….. 20

نظریه های رضایت از زندگی ……………………….. 21

نظریه­های مهاجرت………………………………… 24

نظریه کارکردگرایی………………………………. 24

نظریه محرومیت نسبی …………………………….. 25

مدل موریسون……………………………………. 26

نظریه تودارو   ………………………………… 27

نظریه سرمایه انسانی ……………………………. 30

نظریه اورت لی …………………………………. 31

نظریه شبکه…………………………………….. 33

پیشینه تجربی تحقیق …………………………….. 35

تحقیقات انجام گرفته در داخل کشور ………………… 36

تحقیقات انجام گرفته در خارج از کشور ……………… 39

مدل نظری پژوهش ………………………………… 41

فصل سوم : روش پژوهش

روش پژوهش …………………………………….. 44

سطح مشاهده (واحد تحلیل) ………………………… 45

جامعه آماری …………………………………… 46

نمونه آماری …………………………………… 47

روش نمونه گیری ………………………………… 48

ابزار اندازه گیری ……………………………… 49

تعریف مفاهیم…………………………………… 49

روش­های تجزیه و تحلیل داده ها…………………….. 58

فصل چهارم : یافته های پژوهش

یافته های توصیفی (تحلیل یک متغیره) ………………. 61

یافته های استنباطی (تحلیل دو متغیره و آزمون فرضیه­های تحقیق)     69

تحلیل چند متغیره (رگرسیون چند متغیره) ……………. 78

فصل پنجم : نتیجه گیری و پیشنهادات

بحث و نتیجه گیری……………………………….. 83

پیشنهادات …………………………………….. 85

محدودیت های پژوهش………………………………. 86

منابع و مآخذ

منابع فارسی……………………………………. 87

منابع لاتین ……………………………………. 92

پیوست ها

پرسشنامه

تکه هایی از متن به عنوان نمونه :

1-1 مقدمه

مهاجرت قدمتی به اندازه زندگی بشر دارد. انسان اولیه همچون انسان امروزی برای دست یافتن به امکانات بهتر زندگی و رضایت هر چه بیشتر اقدام به مهاجرت می­کرده است. این مساله با رشد جوامع تبدیل به یک مساله اجتماعی شده است.

مهاجرت در کشورهای توسعه یافته موجب بهبود شرایط زندگی افراد در دو نقطه مهاجر پذیر و مهاجر فرست می­شود. در حالی که در کشور های جهان سوم به دلیل محدودیت امکانات رفاهی، شغلی و نیروی انسانی متخصص مهاجرت بیشتر مشکل­زاست.

در سطح داخلی تعداد زیادی از افراد دارای تخصص به دلیل عدم تعادل در توزیع منابع و امکانات داخلی کشور از بخش­های مواجه با کمبود امکانات به سمت مادر شهر ها و مناطق مرفه­تری که از امکانات نسبی بیشتری برخوردارند مهاجرت می­کنند (افشانی، 1381: 12).

استان خوزستان در دهه­های گذشته به دلیل مسایل مختلف سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی و همچنین وقوع 8 سال جنگ تحمیلی با نقل و انتقالات شدید جمعیتی روبرو بوده است. آبادان از جمله شهرهای استان خوزستان است که ظهور و شکل گیری آن ارتباط تنگاتنگی با پدیده مهاجرت دارد و اگر بگوییم این شهر زاده مهاجرت است گزاف نگفته­ایم. این شهر به دنبال تاسیس پالایشگاه نفت ایجاد گردید و در فاصله زمانی محدودی توسعه فزاینده ای پیدا کرد و به یکی از مهمترین مناطق اقتصادی و توریستی کشور تبدیل گشت. صرف نظر از آمار و ارقام در سطح عموم همیشه این مقوله مطرح می­شود که به علت عدم بازسازی کامل و اصولی این شهر، ظهور پدیده­های نامطلوب جوی مانند گرو و غبار، شوری آب شرب، بروز مشکلات فرهنگی اجتماعی مانند اعتیاد، بیکاری و نبودن امنیت در سطح شهر، نبود امکانات رفاهی نسبت قابل توجهی از مردم آبادان در حال مهاجرت به دیگر شهرهای توسعه یافته و خوش آب و هوای کشور می­باشند که یکی از مهم­ترین دلایل این مهاجرت ها عدم رضایت مردم از زندگیشان است. بنابراین در تحقیق حاضر بر آن شدیم تا تاثیر مقوله رضایت از زندگی بر تمایل به مهاجرت از شهر آبادان را مورد بررسی قرار دهیم.

1-2 بیان مساله

مهاجرت بعنوان یکی از موضوعات محوری رشته جمعیت‏شناسی شناخته شده و از زمینه‏هائی است که در مطالعات جمعیت‏شناسی جایگاه ویژه‏ای پیدا کرده است. مهاجرت از عوامل اصلی تغییر و تحول جمعیت و مهمترین عامل خارجی تغییر تعداد و ساخت جمعیت می‏باشد.

طبق تئوری گزینشی بودن مهاجرت، همراه با هرگونه فرصتی که به‏وجود می‏آید، بعضی از افراد مهاجرت را برمی‏گزینند و برخی ماندن را، این امر برحسب تصادف نیست. معمولاَ مهاجران ویژگی­هایی دارند که موجب می‏شود زمینه‏های رفتن یا ماندن را در مقایسه با آنهایی که می‏مانند متفاوت ارزیابی کنند (اوبرای، 1370: 82). مطابق با این تئوری، حداقل در ابتدا مهاجرت گرایش دارد افراد نسبتاَ آموزش دیده، ماهر، خلاق و دارای انگیزه‏های بالای کاری را از جوامع فرستنده جذب کند. بررسی‏های داخلی و خارجی که درباره مهاجرت انجام شده توافق دارند که تمایل و تصمیم‏گیری برای مهاجرت با سن، جنس، تحصیلات و رضایت از زندگی بستگی دارد. مطابق بررسی اسکلدون[1]، کسانی­که مهاجرت می‏کنند معمولاَ از بین افراد تحصیل‏کرده‏تر جامعه هستند، یعنی از خانوارهائی که توان صرف‏نظر کردن از نیروی کار خانوادگی فرزند خود را داشته و آنها را به دانشگاه می‏فرستند. افراد باسوادتر موقعیت­های شغلی را که در دیگر مناطق وجود دارد بهتر شناسایی کرده و با موقعیت­های جدید بهتر برخورد

 می‏کنند. اولین مهاجران از هر جامعه‏ای به نحو تقریباَ تغییرناپذیری از نخبگان آن محل هستند (اسکلدون، 1380: 115).

مبدأهای مهاجرین که اکثراَ از نقاط کوچک و محروم هستند، سرمایه‏گذاری عظیمی برنیروی انسانی خود نموده ولی به دلیل نداشتن سیستم­های جذب افراد تحصیلکرده همانند؛ دانشگاه­ها، ادارات و صنایع بزرگ و غیره، بسیاری از نیروهای انسانی ماهر خود را از دست می‏دهند، که این امر مسائل مختلفی را در سطح جامعه به وجود می‏آورد. از نظر تحلیل ساختاری، مسائل ناشی از این الگوی مهاجرت را می‏توان در سه سطح؛ محیط مبدأ، محیط مقصد و مهاجر و خانواده مهاجر بررسی نمود. گرچه بیشترین مسائل دامنگیر مبدأ می‏باشد، ولی نباید مسائل مربوط به مقصد و مهاجر را از نظر دور داشت.

مساله‏آمیزترین جنبه این الگوی مهاجرت، محروم شدن مناطق فرستنده از نیروی انسانی ماهر با تحصیلات عالی می‏باشد. نیروی انسانی متخصص و ماهر در توسعه اقتصادی و اجتماعی هر جامعه‏ای نقش اساسی دارد. سرمایه مادی در هر جامعه‏ای با نیروی انسانی متخصص و کارآمد است که به جریان افتاده و به توسعه اجتماعی و اقتصادی جامعه می‏انجامد.

درخصوص اهمیت نیروی انسانی ماهر، ادوارد دانشن از کارشناسان اقتصاد آمریکا در تحقیقی راجع به عوامل موثر بر پیشرفت صنعتی کشورها بیان داشته که: از میان 31 عامل مؤثر در امر پیشرفت صنعتی، مهمترین عامل، پرورش نیروی انسانی متخصص می‏باشد. به نظر وی، پیشرفت نیروی انسانی مهمترین عامل رشد اقتصادی و پیشرفت تحقیقات و علوم عامل دوم در رشد اقتصادی می‏باشد (شعبانلو، 1380: 8). این الگوی مهاجرت به نوعی تداعی کننده مسئله فرار مغزها می‏باشد. گرچه اصطلاح «فرار مغزها» برای نخستین بار به مهاجرت عظیم مهندسین انگلیسی به ایالات متحده آمریکا نسبت داده شده بود، ولی با این اصطلاح می‏خواستند به اهمیت مهاجرت متخصصین و تحصیل‏کرده‏ها اشاره نمایند.

همچنین مهاجرت جوانان موجب کاهش نیروی جوان و رشد جمعیت، افزایش نسبت سالخوردگی و در نتیجه افزایش نسبت وابستگی در مبدأ می‏گردد. طبق بررسیهای وزارت امور اقتصادی و دارایی (1375: 25)، در روستاها و شهرهای کوچک، نرخ رشد جمعیت پایین‏تر از نرخ طبیعی می‏باشد. بنابراین، این الگوی مهاجرت، برای مبدأ چیزی جز فقر، عقب‏ماندگی و وابستگی نمی‏تواند به‏همراه داشته باشد.

علاوه ‏بر مسائل یاد شده، مهاجران و خانواده‏هایشان در محیط جدید با مسائل بی‏شماری مواجه می‏شوند. مسائل روانی، عاطفی‏، اقتصادی و فرهنگی می‏تواند ازجمله این مسائل باشد. مطالعه‏ای که در زمینه اثر مهاجرت بر مرگ‏و‏میر در هند صورت گرفته بود نشان داد که مسکن مهاجرین اغلب بهداشت و تسهیلات بهداشتی رسمی ندارند. شرایط چنین مساکنی برای امید زندگی کودکان زیان‏آور نشان داده شده بود. پایین بودن اقتصاد مهاجران، آنها را مجبور کرده بود که زمین را در مجاورت صنایع سنگین بدست آورند، که این امر آنها و خانواده‏هایشان را در معرض بیماری عفونی و تنفسی قرار می‏داد (Stephenson etal., 2003).

رضایت از زندگی به عنوان ارزیابی کلی کیفیت زندگی بر اساس ملاک­های انتخاب شده عبارت است از مقایسه بین شرایط زندگی با ملاک­های شخصی. افراد هنگامی سطوح بالای رضایت از زندگی را تجربه می­کنند که شرایط زندگی آن­ها با ملاک­هایی که برای خود تعیین کرده­اند، مطابقت داشته باشند. رضایت از زندگی را می­توان به عنوان جامع­ترین ارزیابی افراد از شرایط زندگی خود در نظر گرفت.

رضایت از زندگی، یک فرایند داوری است که افراد، کیفیت زندگی خود را بر اساس ملاک­های منحصر به فرد خود ارزیابی می­کنند. رضایت از زندگی، یک صفت پایدار و عینی نیست بلکه به تغییرات موقعیتی، حساس بوده و بر اساس برداشت و دیدگاه خود افراد در نظر گرفته می شود.

عوامل متفاوتی در رضایت از زندگی مشارکت دارند. برای مثال گیبسون (1986) تعامل اجتماعی، امونس و دینر (1985) عوامل شخصیتی، جورج (1981) سطح درآمد و طبقه اجتماعی، ویلیتس و کرایدر (1988) مذهب را در میزان رضایت از زندگی موثر دانسته­اند. از طرفی رابطه رضایت از زندگی با عوامل گوناگونی مورد بررسی قرار گرفته: حمید (1389)رابطه رضایت از زندگی با پیشرفت تحصیلی، کشاورز و دیگران (1388) پیش بینی کننده­های روانشناختی رضایت از زندگی، صادق مقدم و دیگران (1385) رضایت از ندگی در زنان شاغل و خانه دار و… ملاحظه می­شود که بررسی­های مختلف از یک سو به نقش متغیرهای متعددی در رضایت از زندگی و از سوی دیگر به تاثیر رضایت از زندگی بر پدیده­های دیگر پرداخته­اند، اما پژوهشی­هایی که تاثیر رضایت از زندگی بر تمایل به مهاجرت را مورد بررسی قرار دهند کمتر مورد توجه قرار

یک مطلب دیگر :

فریلنسر Freelancer یا آزادکار کیست؟چگونه خود را به عنوان فریلنسر معرفی نماییم؟

 گرفته­اند. لذا در پژوهش حاضر تلاش می­شود تا با رویکردی بین رشته­ای به بررسی رابطه بین رضایت از زندگی و تمایل به مهاجرت پرداخته شود.

شهرستان آبادان در دهه های گذشته به دلایل مختلف سیاسی، اقتصادی،  اجتماعی و فرهنگی از جمله افزایش زیر ساخت های صنعتی و کشاورزی و همچنین وقوع 8 سال جنگ تحمیلی با نقل و انتقالات شدید جمعیتی روبرو شده است. بطوری که روند مهاجرت در این استان از روند ویژه ای برخوردار بوده است. این شهرستان در 50 سال گذشته از نظر مهاجر پذیری و مهاجر فرستی تغییرات عمده ای داشته است. شهرستان آبادان امروزه نیز نقش قابل ملاحظه ای در فرهنگ، اقتصاد، تاریخ و جغرافیای ایران دارد چرا که با داشتن پتانسیل های مساعد طبیعی و منابع معدنی بی شمار توانسته همواره نقشی مهم و سازنده در پویایی اقتصاد ایران بازی کند. با توجه به آنچه در بالا گفته شد می توان نتیجه گرفت که افراد به دنبال رضایت بیشتر از زندگی دست به مهاجرت می زنند. بر این اساس مساله محوری تحقیق حاضر این است که چه رابطه­ایی بین تمایل به مهاجرت از آبادان و رضایت از زندگی وجود دارد؟

1-3 اهمیت وضرورت تحقیق

مهاجرت به‏عنوان یک واقعه اجتماعی با بسیاری از وقایع اجتماعی که منبعث از عوامل اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی، جمعیتی و غیره جوامع هستند، در ارتباط بوده و حالتی تأثیرگذار و تأثیرپذیر (تعامل)‏ی با آنها دارد. شناخت این تأثیرپذیری از محرک­های اصلی آن منجمله؛ تحصیلات، جنسیت، پایگاه اجتماعی– اقتصادی، ویژگی­های روانی و شخصیتی، تجربه مهاجرتی و تجربه اقامتی افراد، دافعه مبدأ، جاذبه مقصد، هزینه‏های مهاجرت و شبکه مهاجرتی می‏تواند به برنامه‏ریزی درجهت استفاده مطلوب از این تأثیر‏پذیری بیانجامد و مسائل ناشی از این الگوی مهاجرت که جامعه بطور عام و جمعیت‏شناسی بطور خاص با آن مواجه است را تعدیل نماید.

اصولاَ هدف از مطالعه نگرش­ها و گرایش­ها تأثیرگذاری بر رفتار است، بدلیل اینکه انواع گرایش­ها به‏عنوان شاخص­ها یا عوامل پیشگویی رفتار شناخته شده‏اند. در پیمایش­های گرایش به مهاجرت، بیشترین هدف دستیابی به آستانه مهاجرتی است. «آستانه مهاجرتی» نقطه‏ای است که فرد احتمالاَ در آن نقطه از نظر روحی، روانی و دیگر ویژگی­های فردی از موطن خویش- حداقل از نظر پیوندهای فکری– گسسته شده و از آن به بعد در تلاش برای بوم‏گزینی جدید است. شاید بتوان با مسامحه گفت که جهت اندیشه و پیوند فکری‏‏-‏ معنوی فرد در آستانه مهاجرتی تغییر کرده و وی را به مهاجرت راغب می‏سازد (کاظمی‏پور، 1384: 32 ؛ رجبی،1380: 9 ؛ شریفی، 1376: 15). بنابراین، با مطالعه گرایش به مهاجرت و بررسی عوامل مؤثر بر آستانه مهاجرتی افراد، می‏توان از احتمال وقوع رفتاری در آینده باخبر شد و فرصت کافی بدست آورد تا بتوان این موج رفتاری را به نحو احسن سازمان داد.

بالان[2] در خصوص افزایش مطالعات مهاجرت اظهار داشته که: افزایش در مطالعات مهاجرت از دهه 1960 به بعد شاید پاسخی برای گسترش علاقه در میان سیاستگذاران و برنامه‏ریزان در مورد رشد جمعیت و مخصوصاَ شهرنشینی باشد. پیمایش­های شهری هم‏اکنون به اهمیت اقامت­های کوتاه مدت در شهرها حساس بوده، درحالیکه قبلاَ نادیده گرفته می‏شد (Balan, 1981). پیمایش صمدی ملا‏یوسفی (1382) در زمینه تأثیر مهاجرت بر شهرنشینی کشور نشان داد که طی دو دوره 65– 1355 و 75–‏ 1365، مهاجرت مهمترین عامل رشد جمعیت شهری سه استان هرمزگان، همدان و یزد بوده است. از بین عواملی که باعث رشد جمعیت شهری شده‏اند، سهم مهاجرت 04/49 درصد بوده است.

در ایران سازمان و نهادی که مسئول ثبت اطلاعات مورد نیاز محققین درباره مهاجرت و مهاجران باشد وجود ندارد. بنابراین، از مشکلاتی که برای پیمایش­های مهاجرت پیش می‏آید سخت بودن دسترسی به جامعه مهاجران بوده و این امر، وقت و هزینه‏ زیادی را برای محقق تحمیل می‏کند. بدین‏طریق، اکثر تحقیقات مهاجرتی به صورت اسنادی و کتابخانه‏ای صورت گرفته و از طرح­های پیمایشی و قرار دادن شخص بعنوان واحد تحلیل صرف‏نظر می‏شود. در این بررسی، از طریق سنجش گرایش به مهاجرت این فرصت به وجود می‏آید تا بتوان در مورد مهاجران بالقوه و به عبارتی مهاجران آتی برنامه‏ریزی نموده و سیاستگذاران و برنامه‏ریزان بتوانند از نیروهای حرکتی آنها به طور مطلوبی استفاده نمایند.

1-4 اهداف تحقیق     

چنانچه از عنوان طرح بر‏می‏آید، هدف عمده و اصلی در این تحقیق بررسی رابطه بین تمایل به مهاجرت از آبادان با رضایت از زندگی می­باشد.  تعیین اهداف جزئی تحقیق موجب می‏شود که هدف کلی بیشتر قابل دسترس بوده و دستیابی به آن میسر گردد. اهداف جزئی و ویژه که در این تحقیق به آن پرداخته شده به شرح ذیل می باشد:

1- تعیین میزان رضایت­ از زندگی افراد و  تاثیر آن بر تمایل مهاجرت از آبادان.

2- شناخت نگرش پاسخگویان نسبت به دافعه‏های مبدأ و تأثیر آن برتمایل به مهاجرت از آبادان.

3- تعیین میزان تمایل افراد برای مهاجرت از آبادان بر حسب ویژگی­های فردی آنان.

4- تعیین میزان رضایت از زندگی افراد بر حسب ویژگی­های فردی آنان.

5-  تعیین میزان تمایل افراد برای مهاجرت از آبادان بر حسب پایگاه اقتصادی-اجتماعی شان.

6- تعیین میزان تمایل افراد به مهاجرت بر حسب نگرش آنان به پدیده مهاجرت.

1-5 سوالات تحقیق

1- رضایت از زندگی در یک محیط چه تاثیری می­تواند بر تمایل به مهاجرت از آن محیط داشته باشد؟

2- ویژگیهای فردی (همانند: سن، جنس، محل سکونت، مقطع تحصیلی و …) و دافعه مبدأ چه تأثیری می‏توانند در تمایل به مهاجرت افراد داشته باشند؟

3-  چه رابطه­ای بین ویژگی­های فردی (همانند: سن، جنس، محل سکونت، مقطع تحصیلی و …) و میزان رضایت از زندگی افراد وجود دارد؟

4- آیا پایگاه اقتصادی-اجتماعی افراد بر میزان تمایل به مهاجرت آنان تاثیر دارد؟

5- چه رابطه­ایی بین نگرش فرد به مهاجرت و تمایل به مهاجرت وجود دارد؟

6- آیا رضایت از زندگی بر نگرش فرد به مهاجرت تاثیر دارد؟

1-6 فرضیات تحقیق

• به‏نظر می‏رسد بین میزان رضایت از زندگی و تمایل به مهاجرت رابطه وجود دارد.
• به­نظر می­رسد بین میزان رضایت از زندگی و نگرش فرد به مهاجرت رابطه وجود دارد.
• بین رضایت از زندگی و ویژگی­های فردی (جنس، سن، مقطع تحصیلی، وضعیت تأهل، وضع فعالیت و قومیت) رابطه وجود دارد.
• بین میزان تمایل به مهاجرت و پایگاه اقتصادی-اجتماعی رابطه وجود دارد.
• بین تمایل به مهاجرت از آبادان و نگرش افراد نسبت به میزان دافعه‏های مبدأ رابطه مستقیم وجود دارد.
• بین تمایل به مهاجرت و ویژگی­های فردی (جنس، سن، مقطع تحصیلی، وضعیت تأهل، وضع فعالیت و قومیت) رابطه وجود دارد.

علوم اجتماعی گرایش جمعیت درباره محرومیّت تحصیلیِ فرزندان

 

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده درج نمی شود

تکه هایی از متن به عنوان نمونه :

«فهرست مطالب»

عنوان                                                                                           صفحه

فصل اول : طرح مسئله ، ضرورت و اهمیت

1-1 طرح مسئله و ضروت تحقیق …………………………………………………………………………………. 2

1-2 اهداف تحقیق ………………………………………………………………………………………………………..10

فصل دوم : مباحث نظری و تجربیِ تحقیق

2-1 چارچوب و مباحث نظری ……………………………………………………………………………………. 11

2-1-1 دیدگاه کارکرد گرایی ……………………………………………………………………………………… 11

2-1-2 دیدگاه ستیز …………………………………………………………………………………………………… 12

2-1-2-1 طبقه اجتماعی و آموزش ………………………………………………………………………………….. 14

2-1-2-2 برابری فرصتهای آموزشی ……………………………………………………………………………… 19

2-1-3 بُعد خانواده و پیشرفت فرزندان ……………………………………………………………………… 21

2-1-4 ساختار و کارکرد خانواده ……………………………………………………………………………… 27

2-2 مدل تحلیلیِ تحقیق ……………………………………………………………………………………………… 32

فصل سوم : روش تحقیق

3-1 فرضیات تحقیق …………………………………………………………………………………………………. 34

3-1-1 فرضیات کلی تحقیق …………………………………………………………………………………………… 34

3-1-2 فرضیات جزئی تحقیق ……………………………………………………………………………………….. 34

3-2 روش تحقیق و ابزار جمع آوری اطلاعات ………………………………………………………….. 36

3-3 دوره مطالعاتی ………………………………………………………………………………………………….. 37

3-4 جامعه آماری ……………………………………………………………………………………………………. 37

3-5 روش نمونه گیری …………………………………………………………………………………………….. 37

3-6 حجم نمونه آماری …………………………………………………………………………………………….. 38

3-7 تعاریف نظری و عملی متغیرها …………………………………………………………………………. 38

3-7-1 متغیر وابسته ……………………………………………………………………………………………………. 38

3-7-2 متغیرهای مستقل ……………………………………………………………………………………………..  39

3-8 تعیین سطح سنجش متغیرها …………………………………………………………………………….. 44

3-9 پردازش و آماده سازی داده ها ………………………………………………………………………… 45

فصل چهارم : تحلیل داده ها

4-1 متغیرهای اصلی تحقیق ……………………………………………………………………………………… 50

4-2 یافته های توصیفی تحقیق ………………………………………………………………………………….. 51

4-2-1 توصیف متغیرهای وابسته ………………………………………………………………………………….. 51

4-2-2 توصیف متغیرهای مستقل …………………………………………………………………………………. 55

4-3 تحلیلهای دومتغیره و آزمون فرضیات تحقیق ……………………………………………………. 70

4-3-1 آزمون فرضیات مربوط به وضعیت تحصیل فرزندان …………………………………………. 71

4-3-2 آزمون فرضیات مربوط به تعدادفرزندان محروم ازتحصیل درهر خانوار…………… 91

4-4 تحلیل چند متغیره …………………………………………………………………………………………….. 100

4-4-1 مدل رگرسیون لوجیستیک مربوط به وضعیت تحصیل فرزندان …………………… 101

4-4-1-1 وضعیت تحصیل تنها فرزندان 17تا30ساله درخانوار ………………………………….. 101

4-3-1-2 وضعیت تحصیل اولین فرزندان واقع در رده سنی 17تا30ساله …………………… 109

4-3-2 مدل رگرسیون لوجیستیک مربوط به داشتن یا نداشتن فرزندِ محروم از

تحصیل درخانواده …………………………………………………………………………………….. 113

فصل پنجم : خلاصه ، بحث و نتیجه گیری

5-1 خلاصه یافته های توصیفی تحقیق ………………………………………………………………… 121

5-2 خلاصه یافته های مربوط به تحلیلهای دو متغیره …………………………………………. 122

5-3 خلاصه یافته های مربوط به تحلیلهای چندمتغیره ………………………………………… 124

5-4 بحث و نتیجه گیری ……………………………………………………………………………………… 126

فهرست منابع و مآخذ …………………………………………………………………………………………  132

«فهرست جداول»

شماره وعنوان جدول                                                                           صفحه

یک مطلب دیگر :

پرچم های ایران از دوره هخامنشیان تا جمهوری اسلامی

1-1 درصد بیسوادان درکل کشوربه تفکیک جنس و محل سکونت1355 ، 1365 ، 1375 …………………….. 4

1-2 میزان رشد و کاهش بی سوادی در قبل و بعد ازانقلاب ………………………………………………………………. 4

1-3 درصد بی سوادی برحسب سن ، جنس و محل سکونت دربین گروههای سنی 15تا34 سال ، 1375 …………. 5

1-4 درصد باسوادانی که درحال حاضر تحصیل نمی کنندبرحسب سن، دوره تحصیلی و محل سکونت 1375 … 6

1-5 درصد باسوادانی که درحال حاضرتحصیل نمی کنند برحسب سن، جنس و دوره تحصیلی ، 1375 ………….. 7

4-1 توزیع فرزندان 17تا30ساله برحسب سطح سواد وتحصیلات …………………………………………………… 50

4-2 میزانهای محرومیت تحصیلی فرزندان برحسب دوره تولد ………………………………………………………… 52

4-3 توزیع فرزندان واقع درفاصله سنی 17تا30سال برحسب وضعیت تحصیل ……………………………….. 53

4-4 توزیع خانوارها برحسب تعدادفرزندان محروم ازتحصیل به تفکیک محل سکونت ……………………… 54

4-5  توزیع کل خانوارها،خانوارهای دارای فرزندمحروم ازتحصیل و خانوارهای بدون فرزندمحروم ازتحصیل برحسب

تعداداعضا (بعد خانوار)………………………………………………………………………………………………………………….. 56

4-6 توزیع کل خانوارها، خانوارهای دارای فرزندمحروم ازتحصیل و خانوارهای بدون فرزندمحروم ازتحصیل برحسب

تعداد فرزندان ………………………………………………………………………………………………………………………………. 57

4-7 توزیع خانوارها برحسب جنس سرپرست و محل سکونت …………………………………………………………. 58

4-8 توزیع خانوارها برحسب وضع زناشویی سرپرست ………………………………………………………………….. 58

4-9 توزیع خانوارها برحسب محل سکونت ………………………………………………………………………………………. 59

4-10 توزیع خانوارها برحسب زبان محلی و قومی ………………………………………………………………………….. 60

4-11 توزیع خانوارها برحسب نوع ساختار خانواده ………………………………………………………………………… 61

4-12 توزیع خانوارها برحسب وضع شغلی سرپرست …………………………………………………………………….. 61

4-13 توزیع خانوارها ، فرزندان محروم ازتحصیل وبهره مندازتحصیل برحسب سطح تحصیلات سرپرست ….. 62

4-14 توزیع کل خانوارها، خانوارهای دارای فرزندمحروم ازتحصیل و خانوارهای بدون فرزندمحروم ازتحصیل

برحسب میزان درآمد خالص سالانه …………………………………………………………………………………………………. 64

4-15 توزیع خانوارها برحسب نحوه تصرف محل سکونت ………………………………………………………………. 65

4-16 توزیع کل خانوارها، خانوارهای دارای فرزند محروم ازتحصیل و خانوارهای بدون فرزندمحروم ازتحصیل

برحسب تعداداتاق دراختیارخانوار……………………………………………………………………………………………………. 66

4-17 توزیع کل خانوارها، خانوارهای دارای فرزندمحروم ازتحصیل و خانوارهای بدون فرزندمحروم ازتحصیل

برحسب سطح زیربنای دراختیارخانوار……………………………………………………………………………………………….67

4-18 توزیع کل خانوارها، خانوارهای دارای فرزندمحروم ازتحصیل و خانوارهای بدون فرزندمحروم ازتحصیل

برحسب مقدار هزینه سالانه خدمات فرهنگی ………………………………………………………………………………………. 68

4-19 توزیع فرزندان 17تا30ساله برحسب جنسیت …………………………………………………………………………. 69

4-20 توزیع فرزندان 17تا30ساله برحسب نحوه رفتار والدین با آنان ……………………………………………… 69

4-21 توزیع فرزندان محروم ازتحصیل و بهره مندازتحصیل برحسب متغیرهای مستقل اسمی ………… 72

4-22 رابطه وضعیت تحصیل اولین فرزندان 17تا30ساله بامحل سکونت خانواده ……………………………. 77

4-23 رابطه وضعیت  تحصیل تنها فرزندان 17تا30ساله با محل سکونت خانواده ……………………………. 78

4-24 رابطه وضعیت تحصیل اولین فرزندان 17تا30ساله با نوع زبان محلی و قومی …………………………79

4-25 رابطه وضعیت تحصیل تنها فرزندان 17تا30ساله با نوع زبان محلی و قومی ………………………….. 79

4-26 رابطه وضعیت تحصیل اولین فرزندان 17تا30ساله با نوع ساختار خانواده …………………………….. 80

4-27 رابطه وضعیت تحصیل تنها فرزندان 17تا30 ساله با نوع ساختار خانواده ………………………………. 80

4-28 رابطه وضعیت تحصیل اولین فرزندان 17تا30ساله با وضع شغلی سرپرست ………………………….. 81

4-29 رابطه وضعیت تحصیل تنها فرزندان 17تا30ساله با وضع شغلی سرپرست …………………………….. 82

4-30 رابطه وضعیت تحصیل اولین فرزندان 17تا30ساله با نوع مالکیت مسکن خانوار……………………….. 82

4-31 رابطه وضعیت تحصیل تنها فرزندان 17تا30ساله با نوع مالکیت مسکن خانوار ………………………… 83

4-32 رابطه وضعیت تحصیل اولین فرزندان 17تا30ساله با نحوه رفتار پدر……………………………………….. 84

4-33 رابطه وضعیت تحصیل تنها فرزندان 17تا30ساله با نحوه رفتار پدر ………………………………………… 84

4-34 رابطه وضعیت تحصیل اولین فرزندان 17تا30ساله با نحوه رفتار مادر ……………………………………. 85

4-35 رابطه وضعیت تحصیل تنها فرزندان 17تا30ساله با نحوه رفتار مادر ………………………………………. 85

4-36 رابطه وضعیت تحصیل اولین فرزندان 17تا30ساله با سطح سواد تحصیلات سرپرست ……………. 86

4-37 رابطه وضعیت تحصیل تنها فرزندان 17تا30ساله با سطح سواد و تحصیلات سرپرست …………… 87

4-38 رابطه متغیرهای مستقل فاصله ای با وضعیت تحصیل فرزندان ……………………………………………….. 88

4-39 رابطه متغیرهای مستقل مقوله ای با تعداد فرزندان محروم ازتحصیل درهرخانوار……………………. 93

4-40 رابطه سطح سواد و تحصیلات سرپرست خانوار با تعداد فرزندان محروم ازتحصیل ……………………………… 97

4-41 رابطه متغیرهای مستقل فاصله ای با تعداد فرزندان محروم ازتحصیل در خانواده ………………………………….. 98

4-42 طبقه بندی متغیر وابسته برای تنها فرزندان 17تا30 ساله براساس معادله لوجیستیک …………………………… 102

4-43 شاخصهای برازش مدل پیش بینی وضعیت تحصیل تنهافرزندان 17تا30سال درخانواده ………………………. 103

4-44 تأثیرمتغیرهای مستقل بروضعیت تحصیل تنها فرزندان 17تا30ساله درمدل نهایی لوجیستیک ……………… 105

4-45 طبقه بندی متغیر وابسته برای اولین فرزندان 17تا30ساله ، براساس معادله لوجیستیک ………………………..110

4-46 شاخصهای برازش مدل پیش بینی وضعیت تحصیل اولین فرزندان 17تا30 ساله ………………………………… 110

4-47 تأثیر متغیرهای مستقل بروضعیت تحصیل اولین فرزندان 17تا30 ساله ……………………………………………… 111

4-48 طبقه بندی خانوارها ازلحاظ داشتن یا نداشتن فرزندمحروم ازتحصیل براساس معادله لوجیستیک ………114

مدیریت توسعه (علوم اجتماعی) درباره توانمندسازی اقتصادی زنان سرپرست خانوار روستایی

اهمیت اعتبارات خرد در کاهش فقر بویژه از آن جهت دارای اهمیت است که اولاً بطور معمول وام
های کلان بخصوص در کشورهای در حال توسعه به دلایل مختلف نصیب افراد فقیر نمی
شوند. ثانیاً، همان
گونه که با دوری (Bhaduri,1983)، رائو (Rao,1980) باردهان (Bardhan,1980) و گات همکاران (Ghate & others,1992) عنوان کرده
اند، عواملی مثل وجود قدرت
های انحصاری و یا بالا بودن نرخ بهره باعث شده که منابع مالی غیررسمی نیز نتوانند اعتبارات لازم را در اختیار قشر فقیر جامعه قرار دهند. نکته مهم آن است که بسیاری از فقرا تنها به این دلیل فقیر مانده
اند که مبالغ اولیه و کوچک را برای رونق دادن به فعالیت
هایشان در اختیار ندارند.

 آن
گونه که آدام اسمیت بیان می
کند اگر شخصی قادر به دست آوردن مبلغ کوچکی باشد، می
تواند مبلغ بزرگتری را نیز کسب نماید. اما مهم آن است که چگونه آن مبلغ کوچک را در بدو امر به چنگ آورد. همانطور که اسمیت اشاره کرد و ما نیز در ضرب
المثل
های خود داریم، پول، پول را می
سازد. از آنجا که اعتبارات خرد در واقع همان شرایط به دست آوردن مبالغ اولیه را فراهم می
سازد، پس اعتبارات خرد می
تواند فی
النفسه نقش مهمی در کاهش فقر داشته باشند. (بخشوده و سلامی، 1384)

در واقع، اعتبارات خرد، ابزاری پایدار، قدرتمند و کلیدی برای رفع فقر و وسیله
ای برای سازگاری در جهت نیل به جنبه
های فراموش شده عدالت اجتماعی مثل فقر، بیکاری و تبعیض و راهی برای توانمندسازی فقرا و رفع موانع توسعه اقتصادی است.

از آنجا که کاهش فقر و گرسنگی – امکان تحصیل برای کودکان، حداقل تا پایان مقطع دبستان، توانمندسازی زنان، کاهش مرگ و میر کودکان، مبارزه با بیماری
ها، حفظ محیط
زیست، مشارکت جهانی برای توسعه، تامین نیروی جسمانی مادران از اهداف هزاره سوم در نظرگرفته شده است، نقش اعتبارات خرد در این راستا، خصوصاً توانمندسازی زنان روستایی در توسعه روستایی بسیار مهم جلوه می
کند. همچنین با آزمون سازگاری بین برنامه
های اعتبارات خرد با سند چشم
انداز 20 ساله کشور و برنامه چهارم توسعه در سطح کلان، می
توان پی برد که هیچ ناسازگاری مشهودی بین محورهای تعیین شده در برنامه چهارم توسعه و مکانیزم اعتبارات خرد وجود ندارد چراکه اعتبارات خرد کاملاً مردمی هستند و همانطور که الگوی توسعه ایران برحفظ کرامت انسان
ها استوار است، برنامه اعتبار خرد برنامه
ای است گروهی و اجتماعی و در واقع نوعی سرمایه اجتماعی محسوب می
شود. (نوری نائینی، 1384)

بنابراین در کشور بعد از انقلاب، نهادهای مختلفی مانند بانک کشاورزی و کمیته امداد امام خمینی (ره)، وزارت جهاد کشاورزی این ضرورت را احساس کرده و اقدام به پرداخت اعتباراتی تحت عنوان اعتبارات خرد جهت توانمندسازی زنان روستایی نموده
اند که می
توان برتعدادی از آنها اشاره نمود.

مثلاً: در این راستا، طرح
های زیر در بانک کشاورزی در رابطه با زنان طراحی شده و به مرحله اجرا درآمده است.

1-طرح حضرت زینب کبری (س) (خاص زنان سرپرست خانوار)

2- طرح تعمیر و بهداشتی کردن کارگاه
های قالیبافی

3- پرداخت تسهیلات به شرکت
های روستایی زنان

4- طرح آتیه بانک کشاورزی. (عرب مازار و سعدی، 1383، 19)

5- طرح ایران با هدف تجهیز منابع و اعتبار برای زنان ایران.

این طرح مختص زنان کشور است. افتتاح
کنندگان هر یک از انواع حساب
های سپرده
ای یا قرض
الحسنه، مشمول استفاده از امتیازات خدمات عمومی این طرح

یک مطلب دیگر :

پایان نامه ارشد درباره پرستاران شاغل، سلسله مراتب

 هستند. در این طرح،
 خدمات بانکی برای زنانی که به علت کهولت سن یا بیماری نمی
توانند به شعب بانک مراجعه کنند، در محل سکونت آنان انجام می
شود و موارد مصرف وام قرض
الحسنه برای تامین کمک هزینه جهیزیه، تامین کمک هزینه تحصیلی (دانشگاه)، تامین کمک هزینه خود اشتغالی خود و فرزندان و تسهیلات و تعمیرات مسکن استفاده می
شود. (سلطان محمدی، 1383، 27)

کمیته امداد امام خمینی (ره) نیز چه در زمینه توانمندسازی، چه در زمینه حمایتی اقداماتی برای زنان روستایی انجام داده است. از جمله طرح
های حمایتی، می
توان به طرح مددجویی اشاره کرد که شامل مددجویانی می
شود که معمولاً بنا به عللی از قبیل بی
سرپرستی، از کار افتادگی سرپرست، معلولیت سرپرست، استیصال و درماندگی و بیماری سرپرست تحت پوشش قرار می
گیرند.

کمتیه امداد امام خمینی (ره) در زمینه خودکفایی مددجویان خود نیز فعالیت
های مهمی را انجام داده است.

طرح
ها و فعالیت
هایی که جهت خودکفایی مددجویان تحت حمایت توسط این نهاد انجام می
گیرد، یکی از اصولی
ترین و شایسته
ترین خدمات می
باشد در این راستا، فعالیت
های کمیته امداد در زمینه خودکفایی مددجویان حول چند محور عمده به شرح زیر است:

1-پرداخت وام خودکفایی، تهیه و واگذاری مواد اولیه و وسیله کار.

2-رسیدگی و نظارت بر فعالیت
های خودکفایی خانواده
های تحت حمایت

3-ارائه آموزش
های فنی و حرفه
ای

4- کاریابی برای مددجویان، ایجاد زمینه لازم برای جذب شدن مددجویان آموزش دیده در بازار کار.

علوم اجتماعی گرایش مدیریت توسعه درباره توانمندسازی اقتصادی زنان سرپرست خانوار روستایی

روش تحقیق انتخابی این بررسی، روش کمی – کیفی است .

به عنوان نتیجه‏گیری این تحقیق، طبق مشاهدات صورت گرفته به نظر می
رسد تنها زنانی به انجام فعالیت
های تولیدی مبادرت کرده
اند که قبل از تحت پوشش قرار گرفتن این طرح از امکانات اولیه
ای برخوردار بوده
اند از این رو، بسیاری از زنان سرپرست خانوار، این تسهیلات را در موارد مصرفی به کار برده
اند.

در مرحله انتخاب زنان سرپرست خانوار نیز به عنوان تحت پوششین این طرح، تنها به بدهکار نبودن آنان و داشتن ضامن معتبر توجه می
شود تا بازپرداخت اقساط تسهیلات، تضمین شود و این مسئله باعث می
شود که بسیاری از زنان که جزء”فقیرترین فقرا“ هستند حذف شوند.

به نظر می
رسد برخلاف اهداف تعیین شده طرح، این اعتبارات بیشتر تقویت کننده بوده تا توانمند کننده و بیشتر حالت حمایتی به خود گرفته است تا زمینه
سازی برای ایجاد اشتغال زنان.

به نظر می
رسد برای مثمرثمر بودن این طرح، باید به شناسایی دقیق وضعیت زنان سرپرست خانوار پرداخت و با ارائه طرح
هایی که از مرحله آموزش حرفه، تامین وسایل مورد نیاز تا پشتیبانی حداقل کوتاه مدت را در برداشته به این مهم یاری رساند. چراکه پرداخت اعتبار به تنهایی نمی
تواند مشکلی را حل کند. بلکه باید روحیه کارآفرینی در زنان ایجاد شود و این اتفاق نمی
افتد مگر اینکه قبل از ترغیب آنها به فعالیت تولیدی، نیازهای ضروری آنها را پاسخ داده باشیم.

پرداخت تسهیلات در چارچوب ساختارهای تعاونی
ها و اتحادیه
ها، آموزش عمومی متقاضیان در زمینه طرح، همکاری مستمر نهاد معرفی کننده در تمام مراحل اجرای طرح، شناخت دقیق مخاطب از نظر داشتن مهارت و توان کار تولیدی، پرداخت اعتبار مناسب با فعالیت تولیدی و ایجاد انگیزه تولید و رعایت حال مخاطبان با توجه به شرایط مالی و بطور خلاصه داشتن یک دیدگاه جامع و یکپارچه و کلی
نگر از جمله راهکارهایی است که برای توسعه و تقویت طرح، شایان ارائه است و باید مورد توجه مسئولان قرار گیرد

فهرست مطالب

عنوان                                                                          صفحه

فصل اول:

1- طرح تحقیق (کلیات) 1

1-1- مقدمه: 1

1-2- طرح مسئله: 3

1-3- اهمیت مسئله: 5

1-4- سوالات: 9

1-5- دیدگاه انتخابی تحقیق: 10

1-6- اهداف تحقیق: 11

– اهداف عمومی تحقیق: 11

– اهداف اختصاصی تحقیق: 11

2-تعریف مفاهیم. 12

2-1 تعاریفی از اعتبار و انواع آن: 12

2-2- تعاریفی از اعتبارات خرد و ویژگی
ها و اهداف آن. 14

2-3 تعریف اعتبارات خرد پرداختی طرح حضرت زینب کبری (س) 17

2-4- تعاریفی از توانمندسازی زنان: 18

2-5- تعریف توانمندسازی اقتصادی زنان سرپرست خانوار روستایی تحت پوشش طرح حضرت زینب کبری (س) 24

3- چهارچوب نظری: 26

3-1- دیدگاه بازارگرا: 27

3-1-1-  نقد بر دیدگاه بازارگرا 30

3-2. روش دولت
گرا 31

3-2-1 پارادایم خود پایداری مالی زنان (نهادگرایان) 33

3-2-2- پارادایم کاهش فقر زنان. 34

الف. نقاط اشتراک میان دو پارادایم: خودپایداری مالی زنان و پارادایم کاهش فقر زنان. 34

ب. نقاط افتراق میان دو پارادایم: خودپایداری مالی زنان و پارادایم کاهش فقر………………………35

پارادایم سیستم مالی/ پایداری …………………………………………………………………………………………35

ـ اهمیت نهادهالی مالی خرد در توسعه: 35

– پرداخت یارانه به اعتبارات: 36

ـ نقش نهادهای خصوصی در تأمین منابع مالی مورد نیاز : …………………………………………………36

ـ خوداتکایی و پایداری : 36

پارادایم رفاه (کاهش فقر زنان): 36

– افزایش رفاه ذینفعان  ………………………………………………………………………………………………….36

– نقش دولت و کمک کنندگان  بین المللی……………………………………………………………………….37

– خود اتکایی و پایداری………………………………………………………………………………………………..37

3-2-3- پاردایم فمنیستی توانمندسازی: 38

3-2-4- نقد به روش دولت
گرا: 40

3-3- روش جامعه
گرا : 40

3-4- چارچوب عملی تجربه شده در دنیا و ایران: 43

3-5- چارچوب مفهومی تحقیق.. 45

4. معرفی طرحهای اعتباری برای زنان: 48

4-1 معرفی طرح حضرت زینب‏کبری(س) 49

4-1-1 اهداف اجرای طرح حضرت زینب کبری(س) 50

4-1-2 ویژگی‏های طرح حضرت زینب کبری(س) 51

4-1-3 روش اجرای طرح.. 52

4-1-4 آمار عملکرد طرح حضرت زینب‏کبری(س) از ابتدای اجرای طرح تا پایان شهریور 1384 بر حسب نوع فعالیت   55

4-1-5 تعداد کل تسهیلات اعطا  شده  طرح حضرت  زینب کبری (س) بر حسب فعالیت  در کشور از ابتدای طرح تا پایان شهریور 1384 …………………………………………………………………….57

4-1-6 مبلغ کل تسهیلات  اعطا شده طرح حضرت زینب کبری (س) بر حسب فعالیت  در کشور از ابتدای طرح تا پایان  شهریور 1384………………………………………………………………….  58

4-1-7 سری زمانی تعداد تسهیلات  اعطایی طرح  حضرت  زینب کبری (س ) از سال 1383-1373 ………………………………………………………………………………………………………………………..59

4-1-8 سری زمانی مبلغ تسهیلات  اعطایی طرح حضرت  زینب کبری (س) از سال  1383-1373

یک مطلب دیگر :

کتاب سئو و الگوریتم های گوگل

 …………………………………………………………………………………………………………………………60.

4-1-9تعداد و مبالغ  وام‏های طرح  حضرت  زینب کبری (س) طی سالهای 1383-1379 در کل کشور…………………………………………………………………………………………………………………………..61

4-1-10 تعداد تسهیلات  اعطایی طرح حضرت  زینب کبری (س) به فعالیت  دامداری به تفکیک استانی از ابتدای طرح تا پایان  شهریور 1384 …………………………………………………………………..62

4-1-11 مبلغ  تسهیلات  اعطایی طرح حضرت  زینب کبری(س) به فعالیت  دامداری به تفکیک استانی از ابتدای طرح تا پایان  شهریور 1384 …………………………………………………………………..62

5- متغیر‏های تحقیق: 63

1- متغیر‏های مستقل: 63

2- متغیر وابسته: 63

6- گزاره‏های تحقیق: 63

7- جامعه آماری و ویژگی‏های آن. 64

7-1 نقشه استان  قزوین  به تفکیک شهرستان  …………………………………………………………………67

7-2 جدول تعداد زنان سرپرست  خانوار تحت  پوشش طرح  حضرت  زینب کبری (س) در فعالیت‏های مختلف در استان  قزوین……………………………………………………………………………….68

7-3 تعداد زنان سرپرست خانوار تحت  پوشش طرح  حضرت  زینب کبری (س) در فعالیت  دامداری در شاخه‏های مختلف استان  قزوین  طی سالهای 1383-1379……………………………….68

7-4 نمودار دایره‏ای سهم  تسهیلات  اعطایی طرح  حضرت  زینب کبری (س) بر حسب نوع  فعالیت  در استان  قزوین از سال 1383-1373  ……………………………………………………………….69

7-5 نمودار دایره‏ای سهم  مبلغ  تسهیلات  اعطایی طرح  حضرت  زینب کبری (س) بر حسب نوع فعالیت  در استان  قزوین. از سال 1383-1373  ……………………………………………  …………70

8- قلمرو مکانی تحقیق.. 70

8-1 نقشه توزیع خطوط ارتباطی در بخش بوئین  زهرا………………………………………………………71

8-2. منوگرافی مختصری از روستای قشلاق‏ چرخلو، خیارج و شهر سگزآباد………………………..72

9- قلمرو زمانی تحقیق: 73

10- روش نمونه‏گیری و حجم نمونه: 73

11- روش تجزیه و تحلیل داده‏ها: 76

12- محدودیت‏های تحقیق: 76

13- شرح واژه‏ها و اصطلاحات بکار رفته در تحقیق: 76

فصل دوم:مروری بر ادبیات موضوع

مروری بر ادبیات موضوع: 78

الف – مروری بر پیشینه تحقیق: 78

ب ـ مروری بر پیشینه موضوع: 80

1- روند پیدایش برنامه‏های توسعه: 80

2. توسعه با تأکید بر نقش زنان: 83

3- مبانی نظری رهیافت‌های تجربه شده: 87

1- رهیافت رفاهی.. 88

2- رهیافت فقرزدایی: 90

3- رهیافت کارایی: 91

4- رهیافت عدالت: 92

5- رهیافت توانمندسازی: 93

4- تجارب کشورهای مختلف در زمینه اعتبارات خرد: 94

5- روند  تحولات  برنامه‏های اعتبارات  خرد در ایران  …………………………………………………….97

فصل سوم.

1. روش تحقیق.. 102
2. ابزارهای جمع
آوری داده
ها: 103
3. بررسی (مراجعه) به مدارک و اسناد. 103

الف. داده
های موجود در اسناد تحقیقات گذشته: 103

ب. آمارهای رسمی : 103

ج. مدارک و اسناد سازمانی: 104

2. مشاهده: 104
3. مصاحبه. 104
4. پرسشنامه. 104

فصل چهارم

1. تحلیل آماری یافته
های تحقیق: 106

بررسی هویت قومی وملی کردها

هویت اجتماعی. 53

هویت قومی. 55

هویت ملی. 57

رویکرد‌های نظری به هویت قومی. 61

ابعاد اساسی در مطالعه‌ی هویت قومی. 62

روان‌شناسی و هویت اجتماعی. 66

فصل سوم. 70

روش شناسی. 70

روش‌ تحقیق. 71

روش پژوهش :مطالعه موردی. 71

ویژگیهای مطالعه موردی. 72

تکنیک‌های جمع آوری شواهد مطالعه موردی. 76

مصاحبه متمرکز  یا ساختار یافته: 79

مصاحبه شوندگان این پژوهش.. 83

جمعیت آماری. 83

اعتبار  و پایایی در مطالعه موردی: 84

تحلیل در مطالعه موردی: 88

ارایه تبیین: 89

عملیاتی کردن مفاهیم 90

تعاریف عملیاتی این پژوهش.. 93

تعاریف نظری مفاهیم 94

فصل چهارم. 96

کلیاتی حول موضوع تحقیق. 96

کردها 97

کردها در خاورمیانه 99

کردها در ایران. 100

دین و مذهب.. 101

نژاد کردی. 103

وقایع نگاری جنبش‏های کرد 103

استان آذربایجان غربی. 106

جغرافیا 107

تاریخ استان. 108

شهرستان‌های استان. 108

مهاباد 109

تاریخچه. 110

ایل‌های منطقه. 111

فصل پنجم 113

یافته‌های تحقیق. 113

توصیف مکان و موقعیت تحقیق. 114

هویت ملی ایران. 116

هویت دولتی و هویت ملی. 119

هویت ملی و مؤلفه‌های آن. 121

هویت قومی کرد و مؤلفه‌های آن. 123

هویت و احساس تعلق. 125

زبان و هویت.. 126

پوشاک و هویت.. 129

موسیقی و هویت ملی – قومی. 133

ادبیات و هویت قومی و ملی. 136

ادبیات کردی. 136

دین و هویت ملی و قومی. 142

مؤلفه‌های دیگر هویت قومی. 143

سرزمین. 143

اوقات فراغت.. 144

نامگذاری. 144

تاریخ قومی. 145

نگرش‌ها و هویت قومی. 146

احساس تبعیض… 149

تعصب.. 149

رفتارهای قالبی یا کلیشه‌ای 150

هویت قومی در برابر هویت ملی؟ 153

هویت فراملی و فرو ملی. 154

تحولات عراق و هویت قومی – ملی. 155

فصل ششم. 158

بحث و نتیجه‌گیری.. 158

نتیجه گیری. 159

خلاصه‌ی نتایج به دست آمده 161

منابع و مأخذ. 163

منابع فارسی. 164

منابع لاتین. 169

 

فصل اول

کلیات

مقدمه

توجه به هویت در علوم اجتماعی و حتی علوم انسانی امروز به وضوح از گفتگو‌های فلسفی درباره‌ی هویت فراتر رفته است. بحث‌‌های انتزاعی فلسفه در مورد کیستی ما و ” ما هو ” در علوم اجتماعی امروز یا  به کلی فراموش شده یا تنها به عنوان بخشی از مقدمه‌ی بحث‌های می‌آید. علوم اجتماعی امروز فارغ از مفهوم و معنای لغوی یا فلسفی هویت به نقش هویت در زندگی اجتماعی یا حتی هویت فردی می‌پردازند که ناگزیر بر زندگی اجتماعی تأثیر می‌گذارد.

هویت یکی از مفاهیم عمده‌ای است که انسان در سراسر زندگی اجتماعی‌اش با آن درگیر بوده است. در طول زمان علاوه بر هویت‌های فردی و پایه‌ای طبیعی ، افراد انسانی خود را با هویت‌های گوناگون اجتماعی مانند هویت خانوادگی  و خویشاوندی ،‌ هویت شغلی و مالی ، هویت سرزمینی یا نژادی ، هویت قومی یا ملی و … تعریف کرده‌اند.”

یک مطلب دیگر :

تحقیق رایگان درباره کارشناسی ارشد، در نظام حقوقی

 زندگی اجتماعی انسان بدون وجود راهی برای دانستن اینکه ” دیگران ” کیستند و بدون دانستن ” ما ” کیستیم ، غیر قابل تصور است “.(جنکینز، 1381:8)

از همین روست که پایه‌ای ترین مفاهیم علم انسان‌ شناسی و حتی پیش از آن، اندیشه‌ی انسان شناختی ( ما قبل تاریخ علم انسان شناسی ) ، مفاهیم “خود” و “دیگری” هستند. اینکه ” من ” کیستم بدون آگاهی از کیستی “دیگری ” ممکن نیست. دو مفهوم “خود”  و “دیگری”  را می‌توان با مفهوم “هویت” و “دیگربودگی”  انطباق داد. (کیلانی ،‌1996 و لمبارد 1994، در فکوهی 1381:22) به زبان دیگر ” تأکید اولیه انسان‌شناسان آنچنان‌که همواره گفته‌اند فهم غیریت [ دیگری ] فرهنگی است.” (  جنکینز در بالمر ، 1381:165)

از میان همه ی این هویتها ، بعد از شکل گرفتن اشکال مدرن دولت-ملت، هویت ملی و قومی یکی از اشکال مهم هویت انسان اجتماعی است. این دو هویت ، گرچه همیشه در برابر هم قرار نمی‌گیرند، یعنی تعلق به یکی نشان دهنده ی عدم تعلق به دیگری نیست، اما می توان گفت که همیشه رابطه ی کاملا نزدیک و تنگاتنگی با هم دارند.

پارامترهایی که برای مطالعه و پاسخ به پرسشهای این تحقیق ، بیش از هر چیز مورد توجه است، بررسی هویت ملی، هویت قومی و ویژگیهایی است که در میزان تعلق ملی مهم است.

این پژوهش بر آن است که پیش از همه با یافتن عوامل موثر بر میزان تعلق ملی، و مؤلفه های هویت ملی و قومی جمعیت آماری خود، به این پرسش پاسخ دهد که  آیا شناختی که گفتمان عامه از هویت ملی ، قومی و تعلق ملی دارند، همان شناختی است که گفتمان های موجود دیگر یعنی گفتمان روشنفکری(شامل گفتمان میان انجمن های فرهنگی و نشریات کرد زبان )و یا حتی گفتمان سیاسی –نظامی کردی دارند، یا متفاوت است و اگر متفاوت است چه عواملی این تفاوت را به وجود آورده اند.

” هویت های مختلف به شیوه های پیچیده ای با هم تلاقی می کنند.نهاد ها –همچون هویت ها – فراورده های آنچه مردم به انجام آن مبادرت می کنند، هستند، و در عین حال به عمل آنان شکل می دهند.  با این حال نهادها در هیچ تعبیری ، در هیچ چیز فراتر از عمل مردم موجودیت نمی یابند. در واقع نهادها همان فرآیندهای مستمر نهادینه کردن هستند که به طور جمعی به مثالی بدل شده باشند “.(جنکینز،1381:214)

هویت‌ها از نظر روانی برای افراد و ادامه‌ی زندگی‌ اجتماعی مهم‌ و حیاتی‌اند ، اما آن‌چه باعث می‌شود مفهوم هویت برای متفکران علوم اجتماعی دارای اهمیت شود، این است که هویت‌ها در رفتار مردم نقش دارند. مثلاً‌ اگر فردی خودش را یک کرد تصور کند تلاش می‌کند که همانند یک کرد عمل کند ؛ و همین عملکرد اجتماعی فرد است که دانشمندان علوم اجتماعی را تشویق به تحقیق در مؤلفه‌های هویتی افراد، گروه‌های اقتصادی ،‌ سیاسی و اجتماعی می‌کند.” اما مفهوم هویت به همان اندازه که حیاتی است ، مبهم هم هست “( هانتیگتون،‌1384:41) تعریف هویت دشوار است و در بسیاری از روش‌های معمول اندازه‌گیری نمی‌گنجد.

هویت‌ به تصوراتی از خصوصیات فردی و تمایز مربوط می‌شود که توسط یک بازیگر اجتماعی حفظ و القا شده و به واسطه‌ی روابط با ” دیگران ” شکل گرفته اند. (Katzenstein. Peter J ،1996:59)

در این پژوهش ضمن رد واژه‌ی ناسیونالیسم قومی که موجب سردرگمی می‌شود و  کسانی چون کونور (در احمدی ،‌ 1378:38) و یا  دستوره (1380) آن را به کار برده اند، از واژه‌ی قوم‌گرایی  استفاده می‌شود. دلایل رد این اصطلاح که لوئیس اشنایدر نیز (1969) از آن   انتقاد کرده است را در فصل دوم می‌‌آوریم.

آن‌چه قرار است در این پایان نامه بدان پرداخته شود وضعیت قوم کرد است، سیاست‌های کلی و کلانی وجود دارد که دولت‌های ملی خود را ناچار می‌دانند که آ‌ن‌ها را به اجرا در آورند تا مانع تنش‌های قومی شوند. اما سیاست‌های خرد تری نیز وجود دارند که بسته به موقعیت خاص هر قوم باید در نظر گرفته شود ، به عنوان مثال وضعیت اقوام کرد و ترک و بلوچ در ایران از نظر تنش‌ها و تحرکات قومی کاملاً با هم متفاوت است.(احمدی ، 1378) در همین راستا گروه‌های مختلف اقوام کرد از ساکنین استان کردستان گرفته تا کردهای کلهر کرمانشاه و کردهای آذربایجان غربی هر یک نیز وضعیت متفاوتی دارند که سیاست‌های متکثری را می‌طلبد. همین دیدگاه است که در شرایطی که پیشتر نیز هویت قومی و ملی اهالی بخشهایی از مناطق کرد نشین مورد مطالعه قرار گرفته است ،‌ ما به سراغ منطقه‌ی کردنشین دیگری برویم.

در ایران اقوام کردی داریم که هریک با داشتن زبان متفاوت و دینی ، محیط زیست ، محیط اجتماعی و محل زندگی ، رابطه ی منحصر به فردی را با دولت مرکزی و در نتیجه بقیه اقوام ایجاد می کنند. گروههای قومی که با توجه به شرایط ویژه ای که طی آن خود و هویت قومی و ملی خود را تعریف می کنند، میزان تعلق ملی شان متفاوت است و به همان نسبت هم خواسته ها و تحرکات  قومی متفاوتی دارند. به همین دلیل هم محقق بر آن است ضمن بررسی تعلق ملی آنها، به شناخت آنها از خود و دیگری، هویت قومی و هویت ملی پی ببرد.

طرح مسأله

در چهارچوب سیاسی

ایران کشوری است که به خاطر موقعیت ویژه اش در تنوع قومی[1] و تحرکات قومی گریزی از مرکزی – که از زمان تشکیل دولت ملی [2] ، کمابیش همیشه با آن مواجه بوده است ( احمدی ،‌1378:‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌  91-93 ) – نیاز اساسی به شناخت موقعیت خود به عنوان یک جامعه‌ی چند فرهنگی [3] دارد. شناختی که طی آن از یک سو، بتوان طی آن به حقوق اقلیتهای قومی احترام گذاشت و از سوی دیگر دولت مرکزی یکپارچگی خود را تضمین کند.

گرچه وجود کشوری به نام ایران سابقه‌ی چند هزار ساله دارد ، در حقیقت سابقه‌ی وجود دولت در ایران به هزاره‌ی ششم پیش از میلاد می‌رسد ( فکوهی ‌a . 1380) ( فکوهی در برتون ، 1380:13) و انسجام این مجموعه‌ی اقوام در این تاریخ چند هزار ساله برای حفظ موجودیت سیاسی  کشور کافی بوده است ، اما بعد از شکل گرفتن دولت ملی ایران به مفهوم مدرن آن ، گرایش‌های قومی گریز از مرکز شکل جدیدی به خود گرفته است . این گرایش‌ها به صورت تحرکات قومی مورد نظر ما –” که تا پیش از این بیشتر به صورت تحرکات ایلی و قبیله‌ای بوده است ” ( احمدی ، 1378:92 )-  از سالهای 1320 آغاز شده  است و تا کنون [4] نیز با شدت‌ و حدت متفاوتی ادامه داشته است.

آنچه مشکلات قومی ایران را دو چندان کرده است ،‌ موقعیت ویژه‌ی ایران در خاورمیانه است . مرز ایران تقریباً‌ در همه جا مرزی است میان اقوامی که در دو طرف مرز اشتراکات قبیله‌ای ، خویشاوندی ، زبانی و فرهنگی دارند . ( ن. ک . به نقشه شماره 1) اقوامی که از نظر فرهنگی بیشتر خویشاوند اقوام آن سوی مرز‌ هستند تا مردم داخل مرزهای رسمی کشور. در شرق بلوچ‌های سیستان و بلوچستان ، خویشاوند بلوچ‌های پاکستا‌نند، در شمال ترکمن‌ها ، همسایه  کشور ترکمنستان ، در شمال غربی آذری‌ها همسایه‌ی آذربایجان و جنوب غرب اعراب خوزستان در همسایگی فرهنگی و مکانی اعراب به سر می‌برند. همین موقعیت ویژه است که شبکه‌ی خبری عربی الجزیره را وا می‌دارد که طی درگیر‌ی‌های اخیر اهواز در اخبار خود به عنوان یک واقعیت عنوان کند که «اهواز در سال 1925 میلادی ضمیمه‌ی ایران شد

این اقوام که مرزهای سیاسی آن‌ها را از هم جدا کرده است  آن‌قدر انسجام دارند  که یک اتفاق در گروه قومی همسان در کشور همسایه باعث تشنج در همان گروه در ایران می‌شود.[5]

تحرکات قومی ترکمن‌ها در شمال  کشور به خاطر عدم دخالت همسایه‌ها و ضعف گروه‌های قومی  با برقراری مجدد اقتدار دولت مرکزی ایران بعد از جنگ جهانی دوم  به پایان رسید ( عسکری خانقاه ،‌ 1374) تحرکات شرق کشور نیز به دلیل ضعف گروه‌های قومی آن‌ سوی مرز که محرک اصلی بلوچ‌ها هستند به راحتی آرام شده‌اند (حمدی ، 1378:118 )، تحرکات شمال‌ غربی و جنوب غربی نیز با توافق و قراردادها‌ی بین‌الملی [6]  آرام می‌شوند.

در این میان اقلیت  قومی کرد به دلیل موقعیت ویژه‌اش در خاورمیانه ، در ایران نیز وضعیت ویژه‌ای دارد. آن‌ها  را با قراردادهای بین‌المللی نمی‌توان به آرامش فرا خواند،‌ آنها در عراق ،‌ترکیه ، سوریه نیز بدون دولت و با شدت و حدت متفاوت خواهان خودمختاری هستند. کردها  بزرگترین گروه اقلیت خاورمیانه هستند، کردستان ایران در غرب کشور بخشی  از ناحیه کردنشین بزرگتری است که  جنوب ترکیه ، شمال عراق و شرق سوریه هم شامل‌اش می شود. گرچه فعالیتهای سیاسی –نظامی کردستان ایران در مقایسه با کردستان عراق و ترکیه خشونت کمتری دارد ولی در ایران مسائل زبانی و مذهبی و فرهنگی ودر نتیجه تحرکات قومی کردها در ایران بیش از ترکها ، بلوچ‌ها وعرب‌های ایران است.( احمدی،1383:76) ” کردها را بسیاری ، بزرگترین گروه مردم بدون دولت می‌دانند. ” (برتون،1380:105)  قدرت دولت مرکزی ایران مانع شده است که ایران یوگسلاوی یا نزدیکتر برویم  افغانستان دیگری شود ، اما در طول همین دوره به هرحال همیشه تحرکاتی وجود داشته و آنچه در این میان فراموش شده است  تلاش برای یافتن راه حلی فرهنگی برای حفظ حاکمیت ملی و تقویت اتحاد اقوامی است که قرنها با هم زیسته‌اند و تاریخ گواه امکان همزیستی مسالمت‌آمیزشان است.