ترفندهای زنان در گریز از قدرت مردانه و اثرگذاری بر امور در خانواده برحسب طبقه اجتماعی، سبک زندگی، میزان تحصیلات، تعلق به گروه قومی و دینی و… تغییراتی میپذیرد. لذا در اینجا سعی بر آن بوده استراتژیهای قدرت را در یکی از گروههای همگن زنان، یعنی زنان طبقه متوسط شهرستان سنندج بررسی کنیم. البته با یادآوری این نکته که ما استراتژیهای قدرت زنان کرد را از خلال روابط خویشاوندی و در میان گروه خانوادگی میپردازیم. خانواده کوچکترین واحد اجتماعی و خصوصی ترین واحد نیز هست. بسیاری از تنبیهات سخت بدنی زن توسط شوهر، و یا فرزندان توسط پدر، ناپدری و نامادری و دیگر افراد بزرگسال در خانواده و نیز آزارهای کلامی و روانی در داخل خانه صورت می گیرد. نگارنده بر این اعتقاد است که زمانی که افراد از کنش ارتباطی استفاده می کنند توسل به کنش وسیله ای و استراتژیک کاهش می یابد. در کنش ارتباطی است که سلامت جسم و روان افراد حفظ می شود. زن و شوهری که بتوانند با هم به راحتی و بدون موانع به کنش ارتباطی بپردازند فضای سالمتری در خانه تولید خواهند کرد و این سلامت ارتباط بر کودکان و ارتباط آنان با والدین تأثیر بسیاری خواهد گذاشت و در آینده همین الگوها نه تنها در خانواده ها که از طریق افراد خانواده، در سطح اجتماعی و حوزه عمومی نیز، به رفتار در خواهد آمد و لذا به سلامت جامعه کمک فراوان خواهد نمود. من کارم را از سطح خانواده که اولین نهاد اجتماعی کردن افراد است شروع کرده ام که اولین قدمها را برای داشتن جامعه ای برابر، آزاد و عادل را از همین اولین آموزشگاه شروع کرده باشیم.«ارتباط بزرگ ترین عامل منفردی است که بر سلامت انسان و رابطه اش با دیگران اثر می گذارد» (ستیر، 1373: 75)
طرح مساله:
معمولاً همیشه از قدرت مردانه بحث شده و از زنان به گونهای یادشده که قدرتی نداشته و تصمیمگیریها، اعمال خشونتهای جسمی، جنسی و روانی و… همه از طرف مردان اعمال میشوند. بررسیها در مورد قدرت زنان اندک بوده، خصوصاً در مورد زنان کُرد.
اصطلاح «غیرشدگی»[1] با مفهوم «دیگری شدن» و مفهوم فوکویی«بیرونی شدن» یا حاشیهای شدن شخص ارتباط نزدیک دارد. شرایط غیرشدگی که اغلب مترادف با «دیگری» تصور شده است، مختص شخص حاشیهای یا پیرامونی است که به مراکز قدرت دسترسی ندارد. مراکز، نقطه مبدأ را بازنمایی میکنند که در آن نقطه معنی به مثابه هنجار تعیین کننده، تأیید و تثبیت شده است. کسانی که به دلیل طبقاتی، کاستی، جنسیتی یا مذهبی از مرکز طرد میشوند نامرتبط با قواعد هنجاری طبقهبندی میشوند و«دیگری[2]» نام میگیرند. نظریه پردازان فمینیست بحث میکنند که مردسالاری با استفاده از الگوهای هویتیِ ذات گرایانه و زیستشناسانه برای زنان، غیرشدگی را به تجربه زنان نسبت داده است. به این ترتیب تجربه زنان همگن شده، به حواشی رانده شده و در انقیاد هنجار عام، یعنی تجربة مرد درآمده است تا به قدرت مردسالاری مشروعیت و حقانیت بخشد.(هام وگمبل، 1382: 30) به همین دلیل از تجربه قدرتنمایی زنان بسیار کم سخن گفته میشود. دیگر آن که زنان عمده فعالیتشان در خانه بوده و خانه یک حوزه خصوصی است که حوزه خصوصی در برابر حوزه عمومی کمتر به چشم میآید و اخبار در مورد اتفاقات و رویدادها و رفتارها درون خانه بسیار کمتر از حوزه عمومی منتشر میشود. حوزه خصوصی جایی است که رفت و آمد به آن کم و کنترل شده است و لذا اطلاعات درباره آن اندک میباشد اما حوزه عمومی بسیار راحتتر به چشم میآید و حال که زنان تا چند دهه اخیر محدود به حوزه خصوصی بودهاند اطلاعات ما از رفتارهای آنها کمتر میباشد.
«از دیدگاه انسانشناسی فمینیستی همه فرهنگها زنان را در حوزة خانگی (خصوصی) و مردان را در قلمرو عمومی قرار میدهند. به اعتقاد میشل روزالدو بین فرودستی زنان در یک جامعه مشخص و میزان جدایی بین قلمروهای عمومی و خانگی رابطه مستقیمی وجود دارد.(روزالدو، به نقل از هام، 1382: 357)
لذا سعی کردیم که روابط قدرت را در عرصه خصوصی، قلمروی که زنان بیشترین حضورشان را در این عرصه دارند، بررسی کنیم.
«نکتهای که باید بدان توجه داشت این است که علم سیاست، تنها به مطالعه و بررسی رابطه قدرت در سپهر عمومی میپردازد، در حالی که در زندگی خصوصی نیز رابطة قدرت وجود دارد و تفکیک میان دو حوزه، موجب بیتوجهی به مسئله قدرت در عرصه خصوصی است. در دوره اخیر، نه تنها فمینیستها، بلکه سایر اندیشمندان و نظریهپردازان، به دنبال رابطه قدرت در همه عرصهها هستند. از این رو، تعریف سیاست توسعه یافته است و دیگر محدود به قدرت حاکمیت و دولت نمیشود و زندگی خصوصی را نیز در بر میگیرد.» (مشیرزاده، 1383: 172)
روابط قدرت در خانواده متاثر از فرهنگ حاکم بر جامعه میباشد و نیز به نوبه خود تأثیرگذار بر فرهنگ حاکم. در اینجا نمیتوان از همه زنان کرد حرف زد زیرا این زنان برحسب ویژگیهایی از جمله طبقه اقتصادیشان و… وضعیتشان فرق میکند.
علاوه براین وضعیت زنان کرد در ایران با زنان کرد در سایر کشورها هرچند تشابهاتی دارد، اما تفاوتهایی نیز میپذیرد زیرا فرهنگ کردها در هر کشور، از فرهنگ غالب در آن کشور تأثیراتی پذیرفته که این تأثیرات بر نگرش آن خرده فرهنگ نسبت به منزلت و حقوق زنان و میزان مشارکتدهی زنان در فعالیتها تأثیر میگذارد.
یک مطلب دیگر :
به همین دلیل ما اینجا از زنان در شهر سنندج که یکی از شهرهای کردنشین در ایران میباشد سخن میگوییم.
یکی از عرصههایی که قدرت در آن ظاهر میشود و روابط قدرت را در آن میتوان دید عرصه خانواده است. که خصوصاً برای بررسی قدرت زنان، عرصه قابل مطالعه و قابل دسترسیتری است. نگرش نسبت به زنان در این نهاد، بر نگرش در دیگر نهادها هم تأثیر گذاشته و نیز تأثیر میپذیرد. زیرا بخش بزرگی از اجتماعیشدن و یادگیری در خانه و خانواده روی میدهد و همین افراد بازیگران سیستم اجتماعی خواهند شد. از سیستمهای اجتماعی تأثیر پذیرفته و نیز بر آن تأثیر میگذارند و نگرشها و عادات رفتاری خود را در مکانها و عرصههای مختلف با خود حمل میکنند.
قدرت مردان، در جامعه نسبت به قدرت زنان شناخته شدهتر است زیرا آنها بسیار بیشتر از زنان در عرصههای اجتماعی حضور رسمی و صوری دارند. در برخی موارد هرچند زنان ظاهراً حضور ندارند و ما زنان را رسماً در جایگاه تصمیمگیرنده نمیبینیم. اما در واقع رهبران پشت پردهاند. در این موارد شاید نمیتوان از واژه قدرت در معنای تخصصی آن و یا حتی اقتدار نام برد و بتوان از نفوذ زنان سخن گفت. آنان گاه نظرات و ایدههایشان را از طریق انتقال آنها به مردان، وارد عرصه عمل کرده و بدین ترتیب در بسیاری از امور دخالت میکنند. یعنی هرچند در ظاهر امر این مرد است که حرف میزند و رأیش را بیان میکند اما فیالواقع این تفکرات و نظرات زن است که او را به این نظر یا عمل سوق داده است. مثلاً در کردستان در مراسمی که مهریه[3] تعیین میشود، این تنها مردان هستند که در اتاقی گردهم نشسته و بر سر مقدار آن چانه میزنند. اما این تنها ظاهر قضیه است. درواقع در بسیاری از خانوادهها قبل از شروع این مراسم، در خانه زنان شروع به بحث با مردان خانواده میکنند و مقدار مناسب مهریه را به او میگویند. حتی او را مجهز به دلایل و شواهدی میکنند تا در مراسم برای اقناع طرف مقابل از آن استفاده کند. آیین تعیین مهریه نمونهای است از صحنههای نفوذ زنان. و اما زن برای این نفوذ، از راهکارها و تمهیداتی بهره میبرد که موضوع اصلی مورد بحث ما است.
اما چون زنان در بسیاری از موارد خود در صحنه ظاهر نمیشوند، حرفی نزده و درظاهر در قضیه دخالتی ندارند، سبب این تصور در اکثریت مردم گشته که زنان منفعل و بدون قدرتاند. به همین دلیل شناسایی نحوه اعمال قدرت از طرف زنان در عرصههایی از خانواده از جمله: عرصه اقتصادی، عرصه تربیت فرزندان، عرصه زناشویی و… هدف این تحقیق میباشد. برتراند راسل در کتابش با نام قدرت، از قدرت پشت پرده سخن میگوید. او مینویسد« در هر سازمان بزرگی که زمامداران قدرت زیادی در اختیار دارند، مردان(یا زنان) کوچکتری هم هستند که با شیوههای شخصی خود در رهبران نفوذ میکنند» و البته او صفات لازم برای کسب قدرت پشت پرده را متفاوت از صفات لازم برای انواع دیگر قدرت میداند.(راسل: 1371، 71)
در اینجا واژه قدرت را به عنوان یک واژه عمومی بکار میبریم. در ذیل آن واژههای تخصصی اقتدار، نفوذ، دستکاری و… وجود دارد. شکل خاصی از قدرت موردنظر ما نمیباشد. بلکه مهم این است که زنان بر امور در خانواده موثر واقع میشوند یعنی آنها را تحتتأثیر قرار میدهند. حال این تأثیرگذاری ناشی از اقتدار، زورگویی و سلطه باشد و یا ناشی از چانهزنی، اقناع و… مهم نحوه تأثیرگذاری و تاکتیکها و نیز سیاستهای زنان در طی جریان تأثیرگذاری میباشد. که حال هدف زن از این تأثیرگذاری تامین منافع شخصی خویش، منافع خانواده پدریاش و یا نفع خانوادهای که تشکیل داده است باشد. محور اصلی بحث ترفندها، گریزها، سیاست و استراتژیهایی است که این زنان در جهت رسیدن به آنچه نفع و مقصود میدانند بکار میگیرند.
«قدرت پدیدهای است که همیشه در زندگی اجتماعی وجود دارد. در همة گروههای انسانی برخی افراد اقتدار و نفوذی بیش از دیگران دارند و خودِ گروهها نیز از نظر میزان قدرتشان متفاوتند. معمولاً قدرت و نابرابری رابطة نزدیکی بایکدیگر دارند. قدرتمندان میتوانند منابع ارزشمند مانند دارایی و ثروت را انباشته کنند و به دست آوردن چنین منابعی به نوبة خود وسیلة ایجاد قدرت است.» (صبوری: 1381،26)
هرچند به دغدغه اصلی زنان و منبع اصلی موردنزاع آنها و حتی میزان کارایی این روشها نیز پرداخته میشود اما اینکه آنچه او نفع خویش تشخیص میدهد آیا تشخیص درستی است و اینکه زندگی و انرژی و توان خویش را در جهت توهمی تلف کرده و یا اینکه آیا این روشها اخلاقی و منطقیاند یا نه در محور اصلی مباحث ما قرار ندارد و صرفاً در راستای محور اصلی، اشارهای به آنها خواهد شد.
لذا در اینجا اصطلاح کلی استراتژیهای قدرت به راهکارها، ترفندها، گریزها، رفتارها، اعمال و… در جهت نفوذ، اقتدار، سلطه، قدرت و… اشاره دارد.
شرح مفاهیم
در طی سالهای اخیر تعداد کتاب و مقالات راجع به زنان و نویسندگان زن بسیار افزایش داشته است. خانم نجم عراقی و همکارانش دلیل امر را به چنین بیان میدارند که در دو دهه اخیر«بروز نوعی خودآگاهی زنانه در سطح علنی تر و گستردهتر در جامعه موجب طرح مسائل مربوط به زنان در قالب نوشتههای متنوع گشته است.» (نجم عراقی، صالحپور، موسوی 1381: 14)
کتابهایی که در زمینه های بسیار متنوع درباره زنان نوشته شده است مانند انواع کتابهایی که آمارهایی را درباره زنان ارائه میدهد از آمار تعداد زنان مطلقه تا آمار زنان راه یافته به دانشگاه و زنان مورد تجاوز(حاجی، 1385، زیتگر، 1381، 1378، 1377)، تا کتابهایی که به تحلیل مسائل زنان میپردازند حتی در زمینة ورزش،(گرجی، 1381) آرایش و پوشش(رید ، 1380، ضیاپور، 1347، کریمی مجد، 1376، کلنر، 1379) مسائل اقتصادی( کتی، 1377، جهانبین، 1376، سفیری، 1377، زنجانیزاده، 1372)
امروزه مطالعات در زمینه زنان، وضعیت و مسائلشان و تلاش آنها تا بدانجا چنان پیشرفته که زنان در ایران مانند بسیاری از کشورهای دیگر به بررسی حتی کتب درسی و نقش آنها در تثبیت مرد سالاری و تبعیض بر زنان پرداختهاند.(گوتمن، 1380، تندگویان، 1377، افشار نادری، 1375، فریدمن، 1371)
و در حوزه علوم اجتماعی بسیار کتابهایی را از نویسندگان ایرانی و خارجی میتوان یافت که به مسئله جنسیت و زنان میپردازند.(میشل، 1354، گرت، 1380، ابوت و والاس 1385، اعزازی، 1376 نرسیسیانس 1383، درویشپور)
که البته به جز این کتابها، در بسیاری دیگر از کتب در حوزه علوم اجتماعی هر چند کل کتاب به این مسأله ارتباط ندارد اما در آنها می توان به راحتی فصولی را یافت که به بحث و سخن درباره زنان پرداختهاند(گیدنز 1381، بیتس وپلاگ 1375، ریترز،1381) و باید تعداد بسیار زیاد آثار منتشر شده فیمینستها و نقد این آثار اشاره کرد که حجم بسیاری زیادی از کتب مورد استفاده و مفید را تشکیل میدهند.(فریدمن، 1383، میشل، 1376، کولونتای، (بیتاریخ)، لچت، 1378، رید، 1363) با انواع دیدگاههای محافظکار تا دیدگاههای رادیکال که عدهای از آنان معتقد به وجود دورانهای مادرسالاریدر قرون پیش از تاریخ و در حسرت آن دوراناند. به عنوان مثال خانم
«اولین رید» کتابی با نام آزادی زنان نگاشته است. او از دید تاریخی به بازنویسی تاریخ پنهان شده زنان از پیش از تاریخ دوران سرمایهداری پیشرفته پرداخته و در این پیمایش تاریخی به ریشههای اقتصادی و اجتماعی و نه زیستی ستم به زنان توجه نموده است و آن را برخاسته از برتریهای بیولوژیکی و یا رابطه میان زن و مرد نمیداند و علاوه بر آن نشان میدهد که برابر یک میلیون سال تاریخ مادر سالاری تنها پنج هزار سال تاریخ پدرسالاری حاکم بوده و با همآمیزی مادری و کار، نخستین سیستم اجتماعی بشر، دامپروری و کشاورزی پدید آمده است. و در این راستا به کار و نقش تقسیم کار و اثر آن در پیشرفت اجتماعی، انسانهای ساختگی فرو دستی زنان، و نقد جامعه
پیشرفته سرمایهداری نیز میپردازد.» (رید، 1383: 12)
کتاب شناخت هویت زن ایرانی از جمله کتابهایی است که به بررسی وضعیت زن، در طول دورانهای پیش و پس از تاریخ میپردازد و مجموعهای است که با ارائه اطلاعاتی در خصوص زنان و نمودهای آن، به بحث میپردازد و از طریق دادههای باستانشناختی (پیکرک ها و…) در مورد قدرت زنان سخن میگوید. خانم لاهیجی و خانم کار معتقدند«زن بر پایه مدارک و شواهد موجود، در ادوارد دیرینه صاحب قدرت بوده و تواناییهای او در عرصه وسیع اندیشه، الهیات، اقتصاد و سیاست اثر گذاشته است. نمودهای قدرت زنانه گاهی در صورتهای عینی و ملموس مانند پیکرکهای زنانه و نقشها و تصاویر باقی مانده بر ظروف و الواح و کتیبهها که از حفاریها به دست آمده است ظاهر میشود و گاهی مظاهر این قدرت در صورتهای فکری و سمبولیک مانند مفاهیم و اشاره هایی که در اساطیر و افسانهها وقصههای قدیم و بطور کلی در ادبیات کهن نهفته است خود را آشکار میسازد.» (لاهیجی، کار 1371: 69)
زن برسریر قدرت کتابی از محمود طلوعی است که در آن از زندگی کلئو پاترای مصری شروع کرده و در انتها به مارگارت تاچر میرسد. در این کتاب نه تنها زنانی را که مستقیماً در رأس حکومت بوده بلکه دربارة زنانی هم که به عنوان نایبالسلطنه یا مادر پادشاه و یا از طریق نفوذ در همسر خود بر مسیر تاریخ کشور خود تأثیر گذاشتهاند، مینویسد.
از همین نویسنده کتاب که در مورد زنانی که در سیاست و تاریخ ایران نقش داشتهاند، کتاب از طاووس تا فرح میباشد. در این کتاب اسامی این زنان و نیز درباره زندگ
یک مطلب دیگر :
پایان نامه تیپ های شخصیتی:جلوگیری از چاقی
ی برخی از این زنان نوشته شده است. این کتاب در شرح احوال زنان فقیر و یا عادی جامعه ایرانی نیست. این زنان که به دربار شاهی راه مییابند حتی اگر از خانواده فقیری بوده باشند، سپس در دربار شاه زندگی به ظاهر راحتی مییابند و ما تنها از زندگی آنها در زمانی که در دربار بودهاند اطلاعاتی کسب میکنیم. البته این بیدلیل نیست. زیرا ما حتی درباره مردان غیرسیاسی نیز در تاریخ چیزی نمیخوانیم زیرا که تاریخ درباره زندگی و سرنوشت شاهان بوده است و نه مردمان عادی و خارج از حوزه سیاست. در کتاب در مورد چند زن سده اخیر میتوانیم درباره کودکی آنها نیز مطالبی ببینیم زیرا چند تن از آنها مانند فرح دیبا و یا اشرف پهلوی خود سرگذشت خویش را نگاشتهاند. در این کتاب در مورد نفوذ زنان در شاهان و بدین طریق تأثیرشان بر مسیر تاریخ میخوانیم. از مهربانی و یا سنگدلی آنان میخوانیم اما درباره مسئله اصلی ما، یعنی شرح چگونگی نفوذشان در مردان و به دست گرفتن قدرت به ندرت به مطلبی برمیخوریم. تنها بطور خلاصه میدانیم که بسیاری از این زنان که خود زن و یا صیغه شاه بودند، برای داشتن توجه و محبت شاه، برای شاه دختران زیبایی پیدا کرده و نزد خود تربیت مینمودند. این کاری است که حتی اشرف پهلوی برای غافل کردن برادرش از فوزیه همسر شاه انجام میدهد. و یا از مهربانی و اعتماد چند تن از زنان اشاره شده است. در مورد مادر ناصرالدین شاه و تأثیرات او بسیار نوشته شده اما اشکال عمده این کتابها تقلیل تاریخ ایران و بسیاری از مسائل مملکتی ایران و نیز کشورهای دیگر به نفوذ زنان است و تحلیل مسائل به یک حد سطحی بودن میرسد.
اما خانم نجم آبادی درباره تأثیر زن در دوران مشروطیت کتاب ارزشمندی تحت عنوان حکایت دختران قوچان دارد. در این کتاب می توان درباره دورانی از تاریخ ایران و نقش زن در آن دوران خواند بدون اینکه زیاده روی بر روی نقش زن در مسائل آن دوران، مشاهده گردد. و همچنین می توان در این کتاب مشاهده کرد که چگونه قدرت مردسالارانه، سبب شده که امروز چیزی درباره نقش زنان در آن حوادث، ندانیم.
از دیگر کتابها، توصیههایی به زناناند در راستای اینکه چگونه خانواده آرام و شادتری داشته باشند که این توصیهها توصیههایی مفیدند اما در این کتابها در مورد مسائل جنسی بسیار گذرا و سطحی حرف زده شده است. حال یا واقعاً نویسنده تا این حد کم به آن پرداخته و یا مترجم مجبور به سانسور شده است. توصیهها در این موارد بسیار تکراریاند و از جمله اینکه لباس خوابهای زیبا و متنوع بپوشید و بیشتر از این وارد بحث نمیشود. اما کتابهایی که دقیقاً به رفتارها اشاره میکنند مفیدترند. مثلاً این که صرفاً گفته شود همسرتان را درک کنید و به او گوش دهید کافی نیست. بلکه بهتر است رفتار را دقیقاً توصیف کرده و برای کاربرد بهتر از جانب خوانندگان بگوید،وقتی همسرتان با شما حرف میزند، روزنامه و تماشای تلویزیون و هر کار دیگری را کنار بگذارید و تمام حواستان به او باشد، تماس چشمی را حفظ کنید، وسط حرفش نپرید، نه اینکه صرفاً گفته شود به حرفهایش گوش کنید. زیرا بسیاری از زنان و حتی مردان این توصیهها را شنیدهاند و سعی در کاربرد آن دارند اما نمیدانند یک شنونده خوب دقیقاً چه رفتارهایی انجام میدهد. مسئله عدم توضیح دقیق رفتار، در مورد مسائل جنسی د رحداکثر میزان میباشد. مثلاً به زنان توصیه میشود که در مورد مسائل جنسی پرشور باشند اما هیچ توصیفی نمیشود از اینکه یک زن پرشور چه رفتارهایی از خود نشان میدهد.
یعنی زنان ما گاه اطلاعات زیادی دارند اما این اطلاعات کاربردی نشدهاند و اطلاعاتی که نتوان استفاده کرد، بسیار کم میتواند مثمرثمر باشد و نگارنده یکی از راههای کاربردی کردن اطلاعات را توصیف دقیق رفتارهای مربوط به آن میداند.
برخی از کتابها مانند کتابهای دکتر باربارا دیانجلیس و دکتر جانگری از کتابهای مفید روانشناختی در این زمینهاند. البته لازم به ذکر است که این کتابها به بحث قدرت نمیپردازند بلکه در راستای زندگی سالم و شاد و آرام نوشته شدهاند و به افراد کمک میکنند که راحتتر همدیگر را درک کرده، مسائل را حل نموده و در کنار هم سالمتر و شادتر بزیند که هدف این کتابها با هدف نهایی در این تحقیق در یک راستا قرار دارند. (دوینگ، 1373، بیکر، 1376، نوابی نژاد، 1378، پاندر 1381) که در تحقیق حاضر نیز از مطالب آنها به طور مستقیم و غیرمستقیم بهره فراوان برده شده است.
و اما کتابی که تا حدودی بیشتر از دیگر کتابها به مسئله مورد بحث ما پرداخته است و البته در حوزة کتابهای روانشناسی است، کتابی است به نام زن بودن که خانم دکتر تونی گرنت آن را نگاشته است. تونی گرنت معتقد است که فمینیسم سبب استحاله شخصیت حقیقی زن شده است و بنیان خانواده را به خطر انداخته و او از «دروغ بزرگ آزادسازی» سخن میگوید.
دکتر گرنت معتقد به وجود چهار جنبه به نامهای:
1- مادونا «بازتابنده محسنات کامل زنانه از لحاظ بردباری، وقار و وفای به عهد»
2- مادر یعنی حامی و سرپرست نه تنها فرزندان که سایر خویشاوندان و دوستان مونث و مردان زندگیش
ارتباطات و روابط اجتماعی (به معنای عام آن) در عصر جدید بی شک قابل مقایسه با ادوار گذشته نیست. این ارتباطات وسیع و همه جانبه گذشته از مزایایی که برای بشر به ارمغان آورده است مخاطرات و ریسکهای جدیدی نیز برای انسان داشته است. ایدز از جمله مخاطرات جدیدی است که در دنیا کمتر از سه دهه از شناسایی اولین مورد آلودگی به ویروس آن می گذرد. محققین اجتماعی یکی از عوامل زمینه ساز ایدز را وجود تعاملات و ارتباطات گسترده تر و به تعبیری وجود تحرکات، مسافرت ها، حمل و نقل و ترابری بیشتر افراد در حوزه های جغرافیای گسترده و وسیع می دانند. (گیدنز 1379)
گذشته از عوامل زمینه ساز ایدز، بایستی گفت که تاکنون حدود40 میلیون نفر از مردم جهان به ویروس ایدز آلوده شده اند. «هیچ بیماری دیگری در دنیای جدید تاکنون چنین یاس و چنین اضطرابی ایجاد نکرده است. بیماری ایدز در وضع اقتصادی و اجتماعی تاثیر فراوان گذاشته است» (فرهادیان 1369). ایدز از چنان اهمیتی برخوردار است که روزی را نمی توان یافت که درباره ابعاد مختلف آن روزنامه ها و مجلات مختلف بدان نپردازند؛ پدیده ای که برخی از آن به ″طاعون قرن″ یاد می کنند. به نظر می رسد اچ آی وی/ایدز نسبت به سایر بیماریها و امراض صعب العلاج و بطور دقیق شفاناپذیر که در گذشته بشر به آنها مبتلا می شده از ویژگی های ممیزه و نیز مخرب تری برخوردار است؛ ویژگی هایی که باعث گردیده افراد آلوده به ویروس ایدز در بسیاری از جوامع در حال توسعه با توجه به وجود نگرش منفی به چنین افرادی از طرح نمودن مشکل شان حتی به کادر درمانی مراکز بهداشتی و درمانی بعلت جلوگیری از دسترسی به خدمات بهداشتی مربوطه امتناع ورزند. با این حال بسیاری از ما مطمئن هستیم که این پدیده دارای جوانب ناشناخته و مرموز بسیاری است که هر روز آثار سوء عمیقی بر سطوح و لایه های مختلف جامعه بشری در بر دارد.
افراد و گروه های در معرض آسیب اچ آی وی/ایدز افراد و گروه های خاصی را در بر نمی گیرند. پیامدهای آن تنها گریبانگیر افراد آلوده و یا مبتلای به آن و همینطور خانواده هایشان نیست، بلکه آثاری بس وسیع و عمیق بر بدنه اجتماع و کل جامعه خواهد گذارد. در مواردی باعث کاهش در کمیت و کیفیت ارتباطات، مراودات و پیوندهای میان خانواده ها در نتیجه ترس ناشی از انتقال ایدز و همینطور وجود بدنامی در مورد افراد اچ آی وی مثبت می گردد. در سطح کلان جوامع میتواند موجب افزایش بودجه و مخارج بهداشتی و درمانی کشورها گردد و هزینه هایی را جهت مراقبت های غیرلازم جلوگیری از انتشار عفونت در مراکز درمانی سبب شود؛ هزینه های بهداشتی ای که بر افراد، خانوارها، مراکز بهداشتی خصوصی و همچنین دولتها تحمیل خواهند شد.
وجود چهارده هزار مورد آلوده به ویروس ایدز در ایران – که بی شک رقم واقعی، چند برابر رقم مذکور را شامل می گردد – ممکن است در مقایسه با خیلی از جوامع رقم بالایی نباشد، لیکن بی شک با تدوام رشد فعلی شیوع آن در کشور، طی سالیان آینده نه با یک بیماری مزمن صرف و محدود بلکه با اپیدمی ایدز مواجه خواهیم شد که آثار و پیامدهای مخربی را بر بخش ها و سطوح مختلف جامعه به دنبال خواهد داشت. دیگر نباید رشد اقتصادی متداول را انتظار داشت. ساختار اقتصادی، اجتماعی و جمعیت خانواده متحول شده و در کارکردهای آن خلل وارد می شود. در صورت افزایش نرخ مرگ و میر ناشی از ایدز شرکتها و موسسات مختلف نیروی جوان و مجربی را که به دلیل ایدز فوت نموده اند از دست داده، هزینه ها و خسارات گزافی جهت جایگزینی آنان با نیروی کار عمدتاَ بی تجربه را متحمل می شوند. یکی از پیامدهای مرگ و میر بالای ناشی از ایدز به دلیل اینکه بیشتر در میان افراد جوان اتفاق می افتد، افزایش کودکان یتیمی است که یک یا هر دو والد خود را بر اثر ایدز از دست داده اند. این تجربه
یک مطلب دیگر :
پایان نامه ارشد رایگان درباره یادگیری مشارکتی، روش یادگیری مشارکتی، پیشرفت تحصیلی، یشرفت تحصیلی
ناخوشایند می تواند موجب عواقب ناگوار و نامطلوبی برایشان گردد؛ از جمله اینکه آنان را از تحصیل محروم ساخته و یا در برابر بسیاری از عوامل زمینه ساز بزهکاری، فرار از خانه، سوءاستفاده، کار در شرایط نامناسب کاری و غیره آسیب پذیر سازد. مورد اچ آی وی/ایدز در صورت تدوام شرایط موجود هم به لحاظ وضعیت اپیدمیک و هم به لحاظ نوع برخورد و نگرش به این پدیده و افراد حامل ویروس آن و بیماران مبتلا بدان قطعاَ بیشتر از آنچه تصور بشود خواهد توانست موجب تهی شدن بسیاری از بسترها و زیرساخت های جامعه در حال گذار و توسعه ما شود.
به رغم این موضوع که تعداد افراد آلوده به ویروس ایدز در کشور ما در مقایسه با سایر کشورها چندان بالا نیست، لیکن نرخ شیوع و رشد و گسترش اچ آی وی/ایدز در ایران با شدت نه چندان کمی در حال پیشروی است. همانطور که قبلاً نیز اشاره گشت طبق آخرین آمارهای رسمی داخلی تاکنون چهارده هزار نفر و طبق برآورد نهادهای برجسته بین المللی نظیر UNAIDS تاکنون 66 هزار نفر در ایران به ویروس اچ آی وی آلوده شده اند. روند رو به رشد این پدیده اجتماعی باعث خواهد شد این موضوع همانطور که امروز نیز شاهد هستیم، در طی سالهای آینده از اهمیت روزافزونی در میان افراد و شهروندان جامعه برخوردار گردد.
با وجود اینکه دو دهه از شناسایی اولین مورد آلوده به این ویروس در کشور می گذرد[2] طی جستجوها و کندوکاوهایی که توسط محقق صورت داده شد تاکنون هیچ گونه تحقیق و مطالعه ای که بصورت مستقیم به «آسیب های اچ آی وی/ایدز»[3] در سطح خانواده در ایران پرداخته باشد، انجام نشده است. حتی مطالعه ای درباره این موضوع در سایر سطوح و سایر چشم اندازها و رویکردها (اقتصادی، توسعه ای و…) نیز صورت نگرفته است. از اینرو، در نظر محقق فقدان مطالعه و بررسی درباره وضعیت این گروه از افراد و خانواده ها وجود دارد، با تاکید بر این موضوع که این بیماری دارای جوانب و سطوح تاثیرگذاری متفاوت می باشد، در نتیجه جای تحقیق و بررسی های متعدد توسط سایر گرایش های علوم اجتماعی در میان تحقیقاتی که تا به امروز و غالباً در حوزه های پزشکی در ایران صورت گرفته بسیار احساس می شود. از اینرو، روشن است که موضوع حاضر از چنان اهمیت و ضرورتی جهت انجام بررسی برخوردار بوده که پس از انجام کار میدانی مطالعه و گردآوری داده های تحقیق حاضر و ارتباط نزدیک تر با افراد مورد مطالعه، اهمیت و ضرورت انجام چنین مطالعه ای از دید محقق بسی فزون تر و برجسته تر از مراحل ابتدائی مطالعه گردیده است.
کلیدواژه ها: «ایدز، اچ آی وی، بیماری، ریسک، خانواده های مبتلا به اچ آی وی/ایدز، آثار سوء و پیامدها، آسیب، واکنشها و سازوکارهای مورد استفاده خانواده ها»
فهرست مطالب
……………………………………………………………………………………………………………………………………………
چکیده
……………………………………………………………………………………………………………………………………………
1 کلیات تحقیق 1
……………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………….. ……………………………………………………………….
……………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………………………………………………….
2 چارچوب مفهومی و نظری 20
……………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………
3 روش تحقیق 57
……………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………
4 ارائه یافته ها (گزارش داده های کیفی) 73
……………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………
یک مطلب دیگر :
……………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………
| عنوان | صفحه | |
| چکیده | 1 | |
| مقدمه | 2 | |
| فصل اول: مروری بر تحقیقات گذشته | ||
| 1- گیاهشناسی سیب زمینی | 4 | |
| 1-1) برگ | 4 | |
| 1-2) ساقه | 4 | |
| 1-3) غده | 5 | |
| 1-4) جوانه | 5 | |
| 1-5) ریشه | 5 | |
| 1-6) گل | 5 | |
| 2- ارقام سیب زمینی | 5 | |
| 2-1) رقمهاى خیلى زودرس و زودرس | 5 | |
| 2-2) رقمهاى متوسط رس یا میانرس | 6 | |
| 2-3) رقمهاى دیررس | 6 | |
| 3- تاریخچه | 7 | |
| 4- مواد موجود در سیب زمینی | 8 | |
| 5- مراحل کشت سیب زمینی | 8 | |
| 5-1) آماده کردن زمین برای کاشت سیبزمینی | 8 | |
| 5-2) آمادهکردن غدهها براى کاشت سیبزمینی | 9 | |
| 5-3) کاشتن غدهها | 10 | |
| 5-4) آبیاری سیب زمینی | 11 | |
| 5-5) کوددهی سیبزمینی | 11 | |
| 5 -6) وجین کردن و خاک دادن سیبزمینی | 12 | |
| 5-7) برداشت | 13 | |
| 6- مراحل پس از برداشت و فرآوری سیب زمینی | 14 | |
| 7- اهمیت اقتصادی سیبزمینی | 15 | |
| 8- ویروسهای بیماریزای سیبزمینی | 17 | |
| 9- ویروس ایکس سیبزمینی Potato virus X | 20 | |
| 9-1) آرایهبندی | 20 | |
| 9-2) علائم | 21 | |
| 9-3) دامنه میزبانی طبیعی ویروس ایکس سیبزمینی | 22 | |
| 9-4) گونه های میزبانی بکار رفته جهت تشخیص PVX | 23 | |
| 9-5) انتقال و انتشار ویروس | 23 | |
| 9-6) پراکنش جغرافیایی | 24 | |
| 9-7) خصوصیات ژنوم | 24 | |
| 9-8) خصوصیات پیکره ویروس | 26 | |
| 9-9) تکثیر ویروس ایکس سیبزمینی در گیاه | 27 | |
| 9-10) تنوع ژنتیکی ویروس ایکس سیبزمینی | 28 | |
| 10- روشهای ردیابی ویروس ایکس سیبزمینی | 30 | |
| 10-1) سرولوژی | 30 | |
| 10-2) بررسیهای مولکولی واکنش زنجیرهای پلیمراز Polymerase Chain Reaction (PCR) | 32 | |
| 11- مطالعات انجام شده در ایران | 37 | |
| 12- هدف از این تحقیق | 40 | |
| فصل دوم:مواد و رو شها | ||
| 1- جمع آوری نمونه از مزارع سیبزمینی | 42 | |
| 2- آزمون الایزا Enzyme-Linked Immunosorbent Assay- ELISA)) | 42 | |
| 2-1) تهیه بافرها | 42 | |
| 2-1-1) بافرفسفات پتاسیم(PH, 7.4), (phosphate buffered saline-PBS) | 43 | |
| 2-1-2) بافر پوششی کربنات سدیم(PH, 9.6) , (Coating buffer) | 43 | |
| 2-1-3) بافر شستشو (PH,7.4),(Washing buffer) | 43 | |
| 2-1-4) بافر عصاره گیری (PH,7.4),(Extraction buffer) | 43 | |
| 2-1-5) بافر ترکیب پادتن-آنزیم (PH,7.4),(Conjugate buffer) | 43 | |
| 2-1-6) بافر زمینه (سوبسترا)(PH, 9.8),(Substrate buffer) | 44 | |
| 3- بررسیهای گلخانهای | 45 | |
| 4- بررسی انتقال | 46 | |
| 4-1) بررسی انتقال با سس | 46 | |
| 4-2) انتقال با تماس | 46 | |
| 5- بررسی خصوصیات مولکولی | 46 | |
| 5-1) استخراج آر.ان.ای (RNA Extraction) | 46 | |
| 5-2) واکنش زنجیرهای پلیمراز به روش رونوشت برداری برگردان (RT-PCR) | 48 | |
| 5-2-1) مرحله رونوشت برداری برگردان (Reverse transcriptase) | 48 | |
| 5-2-2) مرحله واکنش زنجیره ای پی. سی. آر | 48 | |
| 5-3) مشاهده محصول واکنش | 49 | |
| 5-4) خالص سازی قطعات تکثیر شده | 49 | |
| 5-4-1) جدا کردن قطعه ژل حاوی DNA تکثیر شده | 49 | |
| 5-4-2) حل کردن قطعه ژل و آزاد شده قطعه DNA | 49 | |
| 5-4-3)رسوب دادن DNA | 50 | |
| 5-4-4)شستشوی رسوب با بافر شستشو | 50 | |
| 5-4-5) حل شدن DNA در آب | 50 | |
| 5-6) آنالیز تبارازیی | 51 | |
| 6- خالص سازی ویروس PVX | 53 | |
| 7- اسپکتروفتومتری و تعیین غلظت ویروس جدا شده در آموده های(پرپارسیون) خالص شده | 55 | |
| فصل سوم:نتیجه گیری | ||
| 1- بررسی علائم آلودگیهای موجود روی سیب زمینی | 56 | |
| 1-1) علائم آلودگی روی سیب زمینی | 56 | |
| 1-2) نشانههای آلودگی روی گوجه فرنگی | 57 | |
| 2- آزمون بیولوژیکی (واکنش گیاهان محک در مقابل عصاره حاوی ویروس ایکس) | 58 | |
| 2-1) گل تکمهایی Gomphrena globosa L. | 58 | |
| 2-2) داتوره Datura stramonium | 59 | |
| 2-3) سلمکChenopodium amaranticolor | 59 |
| 2-4) توتون Nicotiana glutinosa L | 60 |
| 2-5) توتون Nicotiana tabacum. cv. White Burley | 60 |
| 2-6) توتون Nicotiana tabacum. cv. Samsun | 61 |
| 2-7) گوجه فرنگی Lycopersicum esculentum Mill | 61 |
| 2-8) لوبیا Phaseolus vulgaris L.cv. Bountiful | 61 |
| 2-9) باقلا. Vicia faba | 61 |
| 2-10) ماش. Vicia sativa L. | 62 |
| 2-11) دامنه میزبانی و علائم | 62 |
| 3- درجه حرارت غیر فعال شدن (TIP) | 63 |
| 4- آخرین حد رقت (DEP) | 63 |
| 5- پایداری ویروس در شرایط آزمایشگاه (LIV) | 63 |
| 6- مطالعه روش های انتقال | 63 |
| 6-1) انتقال با سس | 63 |
| 6-2) انتقال با تماس | 63 |
| 7- خالص سازی | 63 |
| 7-1) روشShepard, 1972 | 63 |
| 7-2) روشFribourg,1975 | 64 |
| 7-3) روشMoreira, 1980 | 65 |
| 8- تعیین پراکنش ویروس بر اساس آزمون الایزاELISA | 65 |
| 9- بررسی خصوصیات مولکولی | 72 |
| 9-1) نتایج حاصل از استخراج آر.ان.ای کل گیاه (RNA Extraction) | 72 |
| 9-2) نتایج واکنش رونوشت برداری برگردان زنجیرهای پلیمراز (RT-PCR) | 73 |
| 10) آنالیز تبازایی | 74 |
[اینفوگرافی]: ۱۰ ستون اصلی و پایهای کارآفرینی
| فصل چهارم:بحث، نتیجه گیری و پیشنهادات | 76 |
| فهرست منابع فارسی | 84 |
| فهرست منابع انگلیسی | 85 |
| چکیده انگلیسی | 96 |
| فهرست جداول | ||
| عنوان | صفحه | |
| جدول1-1 اسامی ویروس های سیب زمینی |
18 | |
| جدول 1-2 مقایسه بین ELISA, PCR, IC-PCR, RT-PCR-ELISA | 35 | |
| جدول1-3 توالی آغازگرهای استفاده شده برای سنتز cDNA جهت ردیابی ویروس ایکس سیبزمینی | 37 | |
| جدول2-1 منطقه و تعداد نمونه های جمع آوری شده از مزارع سیب زمینی در همدان | 42 | |
| جدول2-2 گیاهان میزبانی که برای مایه زنی ویروس ایکس سیب زمینی استفاده شد | 45 | |
| جدول2-3 آغازگرهای استفاده شده در آزمون RT-PCR | 49 | |
| جدول2-4 لیست توالیهای کامل پروتئین پوششی PVX موجود در بانک ژن که برای مقایسه با جدایههای ایرانی مورد استفاده قرار گرفتهاند | 52 | |
| جدول3-1درصد نمونه های علائم دار جمع آوری شده از مزارع همدان | 57 | |
| جدول3-2 علائم ویروس ایکس بروی گیاهان محک | 62 | |
| جدول 3-3 درصد آلودگی به چهار ویروس PVX، PVY، PVS و PLRV در مناطق بهار، رزن و کبودرآهنگ | 65 | |
| جدول3-4 درصد آلودگی همزمان در مزارع استان همدان | 66 | |