سبک های رهبری امنیت ملی بررسی مقایسه ای رویکرد سعید جلیلی و محمد ...

کوهن ………………………………….. …. …..15

نتیجه گیری فصل دوم ………………………. …. ….52

فصل سوم:بررسی تاریخی تحولات پرونده هسته ای ایران در پرتو سبک های

رهبری دولتمردان حاکم …………………….. … ….45

مقدمه .. ………………………………… … ….55

3-1 پیشینه مسایل هسته ای در ایران ………….. … …56

3-2 بحران هسته ای در دوران اصلاحات ………… … …..59

3-2-1 فضای بحران هسته ای در دوره اصلاحات ….. … ……61

5

3-2-2 گزینه های پیش روی ایران ……………. … ….62

3-2-3 علل و اهداف همکاری جویی ……………. … ….61

3-2-1 اقدامات دیپلماسی هسته ای در دولت اصلاحات .. … ..65

3-2-1-1 توافق نامه سعدآباد ………………… … ..66

3-2-1-2 توافق نامه بروکسل ………………… … …61

3-2-1-3 توافق نامه پاریس ……………….. … …..61

نتیجه گیری فصل سوم ……………………… … …11

فصل چهارم: بررسی مقایسه ای سبک های رهبری سعید جلیلی و محمد

جواد ظریف در دولت های اصولگرا و اعتدال پیرامون مسئله هسته

ای  ………………………………….. …. …67

مقدمه  ………………………………. … …..77

4-1 سیاست هسته ای ایران: مناظره هامختلف …… … …11

4-2 چگونگی ظهورگفتمان  اصولگرایی عدالت محور .. … ….18

4-2-1 ویژگی های فردی – شخصیتی محمود احمدی نژاد و کارگزاران

دولت اصولگرا …………………………. … …..18

4-2-2 بررسی سیاست خارجی ایران در دوره اصولگرایی عدالت محور:

سیاست خارجی آرمانگرا ………………….. … …..17

4-2-8 اصول رفتاری سیاست خارجی دولت اصولگرای محمود احمدی نژاد

11….. … ……………………… ییارگلوصا 1-8-2-4

12….. … ……………………. یهاوخ تلادع 2-8-2-4

6

4-2-4 الگوهای رفتاری سیاست خارجی دولت اصولگرای محمود احمدی

نژاد: با تاکید بر پرونده هسته ای ………… .. …..14

4-2-4-1 باز تعریف روابط با غرب …………. … ……14

4-2-4-2 سیاست نگاه به شرق ……………. … ……..18

4-2-4-8 سیاست جهان سوم گرایی …………. … ……..17

4-2-4-4 مسئله هسته ای در دولت اصولگرا: با تاکید بر سبک رهبری

سعید جلیلی …………………………. …. .. …..11

4-8 چگونگی ظهور گفتمان اعتدال گرایی …………. ….107

4-8-1 ویژگی های فردی – شخصیتی حسن روحانی و کارگزاران دولت

اعتدال  ……………………………….. . .. ….110

4-8-2 بررسی سیاست خارجی ایران در دوره اعتدال گرایی: سیاست

خارجی توسعه گرا …. ………………………. . ….114

4-8-8 اصول سیاست خارجی دولت حسن روحانی  ………. . ..118

4-8-4 الگوهای رفتاری سیاست خارجی دولت اعتدالگرای روحانی: با

تاکید بر پرونده هسته ای ……………………. . ..117

4-8-4-1 تلاش برای خروج از محور امنیتی شدن

4-8-4-2 مذاکره با آمریکا ………………….. . ….111

4-8-4-8 تلاش برای بهبود روابط با اروپا  ……… . ….111

4-8-4-4 بهبود روابط با کشورهای همسایه ……….. . …120

4-8-4-8 مسئله هسته ای در دولت اعتدال گرا: با تاکید بر سبک

رهبری محمد جواد ظریف  ……. …………….. . …..121

نتیجه گیری فصل چهارم  …………………….. . …127

7

فصل پنجم: نتیجه گیری پایانی پژوهش ……………….423

فهرست منابع و ماخذ …………………………….496

8

چکیده پژوهش :نوشتار حاضر به عنوان رساله کارشناسی ارشد علوم

سیاسی به بررسی مقایسه ای سبک های رهبری تصمیم گیرندگان

دو دولت اصولگرا و اعتدال گرا یعنی سعید جلیلی و محمد

جواد ظریف در قبال پرونده هسته ای پرداخته است . این

پژوهش با تکیه بر الگوی نظری » فیلیپ استانفورد کوهن«

درباره تقسیم بندی سبک های رهبری ،بر دو نوع سبک رهبری

یعنی استعلاگرایانه و مدیریتی تمرکز کرده است. بر مبنای

این تمهید نظری،استدلال پژوهش حاضر به عنوان فرضیه آن

است که سبک رهبری سعید جلیلی در قبال پرونده هسته ای

استعلاگرایانه و ایدئالیستی بوده ؛ در حالیکه محمد جواد

ظریف بر سبک رهبری مدیریتی در موضوع هسته ای تمرکز

نموده است. یافته های تحقیق حاضر نشان می دهد که اتخاذ

سبک رهبری استعلاگرای جلیلی مانع از شکل گیری توافق

هسته ای ایران با کشورهای غربی گردیده و حتی در مواقعی

ناامنی های شدیدی را بر کشور تحمیل نمود و ماحصل آن

اعمال تحریم های گسترده علیه ایران بوده است. در حالیکه

سبک رهبری مدیریتی محمد جواد ظریف در قالب گفتمان

اعتدال منجر به حل و فصل منازعه هسته ای ایران با

کشورهای غربی گردیده و تا حد زیادی از فشارهای جامعه

جهانی علیه ایران کاسته شده است.

کلید واژه ها:سبک رهبری- امنیت ملی- اصولگرایی- اعتدال-

پرونده هسته ای- سعید جلیلی- محمد جواد ظریف- کشورهای

غربی- دیپلماسی هسته ای.

9

فصل اول : کلیات پژوهش

10

4-4 طرح مساله

مسئله امنیت ملی یکی از مهم ترین دلمشغولی های بازیگران در

نظام بین الملل مبتنی بر آنارشی است. این مسئله تابعی از عوامل

و متغیرهای مختلفی است که هریک از این عوامل و متغیرها می

توانند نقشی حیاتی در امنیت ملی یک کشور ایفا نمایند. جمهوری

اسلامی ایران نیز به عنوان یک بازیگر در نظام جهانی از این

قاعده مستثنی نیست و رهبران این کشور همواره پیرامون مباحث

امنیت ملی و ابعاد آن حساسیت های ویژه ای داشته اند. در این

میان یکی از مهم ترین موضوعاتی که در بیش از یک دهه گذشته

امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران را با مسئله و چالش مواجه ساخته

است، مسئله هسته ای می باشد. مسئله هسته ای ایران بدون شک یکی

از مهم ترین موضوعات سیاست بین الملل در دهه های اخیر بوده

است. اهمیت مسئله هسته ای بیش از آنکه ناشی از افزایش قابلیت

علمی- تکنیکی ایران در تکمیل چرخه سوخت هسته ای باشد، محصول

باز خورد این قابلیت تکنیکی در نظام امنیتی منطقه ای و

بین المللی است. بحران هسته ای ایران و غرب در  اواخر دولت

اصلاحات شکل گرفت. گفتمان اصلاحات که دمکراسی خواهی و توسعه

سیاسی در سیاست داخلی و تنش زدایی و تعامل را در سیاست خارجی

به عنوان مبنای کنش خود تعریف نموده بود، در صدد حل و فصل

بحران هسته ای برآمد . براساس این زمینه گفتمانی، دولت اصلاحات

تلاش نمود کنش ها و واکنش های خود در سطح بین المللی را به

عنوان دولتی مسئولیت پذیر تعریف نماید. اما گفتمان هسته ای

11

دولت اصلاحات به شدت از سوی گفتمان رقیب اصولگرایی مورد انتقاد

قرار می گرفت. براین اساس، پیروزی محمود احمدی نژاد در

انتخابات ریاست جمهوری سال 1311 منجر به چرخش گفتمانی در موضوع

هسته ای گردید. عدالت طلبی و استکبار ستیزی مبنای کنش گفتمان

اصولگرایی در سیاست خارجی به شمار می رفت. از این رو گفتمان

اصولگرایی درصدد برجسته سازی مسئله هسته ای بود. چرا که این

گفتمان با تمرکز بر مسئله هسته ای به دنبال  هژمونیک کردن

گفتمان خود در سیاست خارجی بود. این برجستگی به خوبی در

سخنرانی های انتخاباتی محمود احمدی نژاد و هم چنین موضع گیری

ها و سیاستهای وی در دوران ریاست جمهوری اش قابل مشاهده است.

اما افزایش تحریم های بین المللی و مشکلات اقتصادی ناشی از آن

موجب شد، گفتمانهای رقیب  اصولگرایی، انتخابات ریاست جمهوری

سال 1392 را فرصتی مناسب برای به حاشیه راندن گفتمان هسته ای

اصولگرایان قلمداد کنند. بنابراین انتخابات ریاست جمهوری 1392

به جدالی گفتمانی بر سر موضوع هسته ای بدل گردید. حسن روحانی

و سعید جلیلی به عنوان حاملان اصلی دو گفتمان رقیب، بر سر موضوع

هسته ای در شعارها و مناظرات انتخاباتی ضمن برجسته سازی دال

مرکزی گفتمان هسته ای خود در پی شالوده شکنی از دال مرکزی

گفتمان رقیب و به حاشیه راندن آن بودند. این کشمکش گفتمانی بر

سر موضوع هسته ای در انتخابات ریاست جمهوری با هژمونیک شدن

یک مطلب دیگر :

استراتژی دیجیتال مارکتینگ

گفتمان روحانی خاتمه یافت. در چنین فضایی این پژوهش به دنبال

بررسی مقایسه ای سبک های رهبری تیم هسته ای دولت محمود احمدی

12

نژاد با محوریت سعید جلیلی و تیم هسته ای دولت حسن روحانی با

محوریت محمد جواد ظریف در قبال پرونده هسته ای به عنوان یک

موضوع امنیتی است. در واقع شناخت سبک های رهبری این دو گروه

نسبت به مسئله امنیتی پرونده هسته ای مهم ترین مسئله این پژوهش

محسوب می شود.

2-1 پیشینه و ادبیات موضوع

بررسی مبانی سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران و سیر تطور  آن در

دولتهای مختلف  از ابتدای انقلاب اسلامی تاکنون همواره مورد بحث

و بررسی محققان و دانش پژوهان قرار گرفته است و از این حیث

آثار و منابع گسترده ای در این زمینه وجود دارد. اما موضوع

این پژوهش فاقد ادبیات گسترده ای می باشد. جستجوهای اولیه

محقق پیرامون این موضوع نشانگر آن است که تحقیقات زیادی

پیرامون این مسئله صورت نگرفته است  و لذا محقق در این زمینه

با فقر ادبیات بحث مواجه است و محقق امیدوار است که ارائه

چنین آثاری بتوانند خلاء پژوهشی این حوزه را مرتفع نمایند. در

ذیل به معرفی برخی از این آثار میپردازیم :

13

1-سید جلال دهقانی فیروز آبادی و مهدی عطائی )1818 (،» گفتمان

هسته ای دولت یازدهم« ، فصلنامه مطالعات راهبردی،سال

هفدهم،شماره 1 .

2-قدرت احمدیان و سعیدسادات احمدی )1818 (، » مناقشه هسته ای

ایران: لیبرالیسم نهادگرا در مقابل نئورئالیسم« ، پژوهشنامه

علوم سیاسی،سال نهم،شماره 8 .

8-حسین ولی پور)1818 (، گفتمانهای امنیت ملی در جمهوری اسلامی

ایر ان، تهران:پژوهشکده مطالعات راهبردی.

4- هادی آجیلی و علی اسماعیلی)1812 (،» عدالت و امنیت ملی در

روابط بین الملل: رویکردی اسلامی« فصلنامه مطالعات راهبردی،سال

شانزدهم،شماره 8 .

8-رضا خلیلی )1818 ( ،»  انتخابات ریاست جمهوری یازدهم و چشم

تحلیل و بررسی نسبت میان سرکوب جنبش های قومی به خصوص جنبش ...

5-1سوال اصلی

سرکوب جنبشهای قومی گیلان و خوزستان چه تأثیری بر شکل گیری دولت مدرن در ایران داشته است؟

6-1 فرضیه

یک مطلب دیگر :

۵ نکته در سئو توضیحات متا

تلاش برای حل بحران هویت و مقابله با جنبش های قومی به شکل اقتدار آمیز موجب شد تا پروسه تکوین هویت ملی و شکل گیری دولت مدرن به صورت ناقص صورت پذیرد.

7-1متغییر مستقل

برخورد غیر عقلانی دولت پهلوی  اول با جنبش های قومی در ایران

8-1 متغییر وابسته

عدم تکوین موفقیت آمیز دولت مدرن و عدم حل بحران

9-1 شیوه یا روش تحقیق

این تحقیق مبتنی بر روش تحلیلی- توصیفی است. و برای جمع آوری مطالب از روش کتابخانه ای و فیش برداری و همچنین از روش مکاتبه و مشاوره با پژوهشگران و معلمان و اساتید دانشگاه در این زمینه و در نهایت استفاده از رسانه های گروهی از جمله اینترنت و وبلاگ ها می باشد.

10-1 محدودیتهای تحقیق

برای شروع به کار این پژوهش یک سری اصول، چارچوب و برنامه ریزی ها به عمل آمد اما متأسفانه برخی از محدودیت ها و موانع این چارچوب و اصول را نا متعادل کرد از جمله کمبود منابع جدید و به روز، به خصوص در کتابخانه های شهر کرمانشاه و همچنین کمبود مکانهای عمومی پژوهشی و مطالعه ای در زمینه تحقیق و از سوی دیگر فیلتر بودن بسیاری از سایت های خبری و تحلیلی تاریخی- سیاسی که به گونه ای در افت کیفیت پژوهش تأثیر گذاشت.

نقش نفت در ایجاد بحران سیاسی و نظامی در عراق

فهرست جداول

عنوان	صفحه
جدول شماره یک – مقایسه حجم ذخایر نفت و گاز خلیج فارس با سایر مناطق جهان	27
جدول شماره دو – برآورد موسسه اسپو در باره نفت متعارف جهان	29
جدول شماره سه – برآورد موسسه هوبرت در خصوص نفت متعارف اثبات شده و رسیدن زمان اوج تولید	29
جدول شماره چهار- رتبه بندی  تولید نفت مناطق جهان	31
جدول شماره پنج – ذخایر و میزان تولید گروههای نفتی عمده در جهان در سال 2003	32
جدول شماره شش – ذخایر نفت اثبات شده خاورمیانه	39
جدول شماره هفت – اطلاعات اساسی کشور عراق در سال 2013	83
جدول شماره هشت – اطلاعات اقتصادی و نفتی عراق در سال 2013	89

فهرست نمودارها

عنوان	صفحه
نمودار شماره یک – فراوانی ذخایر اثبات شده نفت متعارف در مناطق مختلف جهان	30
نمودار شماره دو – نمودار حجم تولید نفت مناطق نفت خیز جهان	31
نمودار شماره سه – ذخایر نفت اثبات شده در کشورهای خاورمیانه	39

چکیده

سرزمین عراق در منطقه خاورمیانه و حوزه نفتخیز خلیج فارس قرار دارد ، این منطقه با داشتن ذخایر عظیم نفت و گاز ، کانون تجارت انرژی جهان بوده و نقش فوق العاده ای در اقتصاد و سیاست و روابط بین الملل ایفا می کند . در چهار دهه اخیر این منطقه نا بسامانی های فراوانی را متحمل شده است و اوضاع سیاسی و اقتصادی آن دستخوش تغییرات عدیده ای گردیده است . رقابت بر سر منابع نفت و انرژی این منطقه ، از جمله مسایلی است که در تحولات آینده جهان اثر بسزایی خواهد داشت . علاوه بر آن ، با توجه به رقابت کشورهای قدرتمند پیرامون نفت ، نقش این منطقه در معادلات ژئو پلیتیک و ژئو اکونومیک آینده جهان کلیدی تر خواهد شد . تسلط بر منطقه خاورمیانه و خلیج فارس برای هر بازیگر بزرگ و ابر قدرت جهانی ، امری حیاتی تلقی می شود و امروزه ضعیف ترین کشور این حلقه ، بر حسب اتفاق دومین دارنده ذخایر نفت جهان یعنی عراق است و سلطه بر عراق ، تسلط بر قسمت اعظمی از خاورمیانه و خلیج فارس را به همراه خواهد آورد . ذخایر نفت عراق به علت وضع تحریم های سازمان ملل متحد و جنگ طولانی مدت با ایران ، با عدم سرمایه گذاری لازم برای اکتشاف منابع نفت ، مواجه گردیده ، که در صورت برقراری امنیت و استقرار زیر ساخت های مورد نیاز و با کشف ذخایر جدید ، عراق به رتبه ای هم سنگ با عربستان در زمره ذخیره و تولید نفت با ظرفیتی معادل 220 میلیارد بشکه دست یابد . عراق در سال 2014 با ظرفیت تولید 4/3 میلیون بشکه در روز به دومین کشور صادر کننده نفت اوپک تبدیل شده و قابلیت قرار گرفتن در زمره تولید کنندگان بزرگ جهان را دارد . اما با ظهور داعش در عراق زمینه افزایش تولید نفت با مشکلات فراوانی مواجه شده است و برخی از پروژه های بزرگ عراق که از اهمیت حیاتی برخوردار است با موانع متعددی روبرو گردیده و دستیابی عراق به ظرفیت کامل ، در زمینه صدور نفت را سخت و دشوار نموده است .

برقراری امنیت انرژی و کنترل مراکز حیاتی و استراتژیک جهان و در دست داشتن بازار نفت و کنترل بازیگران اصلی عرصه تولید و مصرف از پایه های اساسی اعمال هژمونی اقتصادی و محدود سازی رقبا است که توسط قدرتهای بزرگ و آمریکا بطور اخص در این منطقه دنبال میشود .

کلید واژگان: ژئوپلیتیک ،ژئواکونومی ،امنیت انرژی ،نفت عراق،هژمونی اقتصادی،استراتژی نفتی قدرت های بزرگ

پیشگفتار

نفت خام بعنوان یکی از مهمترین منابع تامین انرژی جهان و یکی از نیازهای اصلی جوامع بشری امروز است و بهیمن دلیل تاثیر شگرفی بر منازعات و روابط بین الملل دارد . با تغییر گرایش جهان پس از وقوع انقلاب صنعتی از مصرف ذغال سنگ به نفت ، حساسیت این کالای اقتصادی در تامین انرژی جهان پررنگ تر شد و به این کالای تجاری و اقتصادی صبغه ای سیاسی داد . به گونه ای که با گذشت زمان و افرایش وابستگی کشورهای توسعه یافته و صنعتی و کشورهای در حال توسعه به تامین نفت و انرژی به یک مساله حیاتی در جهان مبدل گشت . خاورمیانه و کشورهای حاشیه خلیج فارس PG5[1] که حدودا نیمی از ذخایر نفت جهان را در اختیار دارند درکانون انرژی جهان قرار گرفتند و از موقعیت استراتژیکی و راهبردی برخوردار شدند . کشور عراق نیز بعنوان دومین دارنده ذخایر عظیم نفتی با داشتن 144 میلیارد بشکه نفت اثبات شده ، مورد توجه قدرت های بزرگ واقع شد .

افزایش مصرف ، همزمان با افول ذخایر نفتی در سایر نقاط جهان بر اهمیت مضاعف کشورهای حوزه خلیج فارس بعنوان مهمترین مرکز تامین انرژی جهان ، افزود و بستری فراهم کرد که طراحان سیاست خارجی آمریکا در تلاش برای تسلط بر منابع نفت وگاز این منطقه بر آیند و از آن بعنوان یک اهرم قدرت برای کنترل رقبای منطقه ای و فرامنطقه ای (اروپا و چین و ژاپن) استفاده نمایند . رقابت در سلطه بر منابع انرژی این منطقه از جمله مسائلی است که در تحولات آینده جهان نقشی کلیدی و حساس را ایفا خواهد کرد.

آمریکا پس از حادثه 11 سپتامبر ، با خلق دشمن جدیدی بنام تروریسم ، زمینه را برای حضور گسترده نظامی در خلیج فارس و اشغال عراق فراهم کرد تا الگوهای اعمال قدرت خود را پس از فروپاشی کمونیسم ، قوام بخشیده و در پناه آن به اهداف توسعه طلبانه سیاست خارجی خود در قالبی متفاوت ، تحت نظم نوین جهانی در نظام بین الملل دست یابد . اشغال عراق هرچند به بهانه نابودی تروریسم ، حذف سلاح های کشتار جمعی و رهانیدن مردم عراق از سلطه حکومت دیکتاتوری صدام صورت گرفت ، اما پر واضح است که یکی از عوامل مهم و اساسی در حمله و اشغال عراق سلطه بر ذخایر نفت آن بوده است ، چرا که عراق بیشترین ذخایر نفت جهان را پس عربستان در اختیار دارد و این ذخایر به تنهایی بیش از مجموع ذخایر موجود قدرت های بزرگ ایالات متحده و روسیه و چین است و می تواند وابستگی نفتی روز افزون ایالات متحده را در سالهای آتی تامین نماید .

منطقه خاورمیانه در چهار دهه اخیر شاهد تحولات و نابسامانی های فراوان همراه با جنگ و خونریزی بوده است و اوضاع سیاسی و اقتصادی مناسبی ندارد و این موضوع باعث گردیده که آمریکا با شرکای منطقه ای و حکومت های غیر مردمی و حامی خود در این منطقه حضوری فعال و نظامی داشته باشد . بینش ژئو پلیتیک بر انگیزنده سیاست خارجی آمریکا ، در تامین منافع ملی این کشور ، همانا سلطه و برتری کامل بر هر گونه رقیب بالقوه است و ایالات متحده برای رسیدن به این هدف نه تنها باید قادر به اعمال هژمونی سیاسی ، نظامی و اقتصادی در هر نقطه از جهان باشد بلکه باید منابع ثروت جهان را که مهمترین آن نفت و ذخایر انرژی می باشد راتحت کنترل داشته باشد تا بتواند از این شریان حیاتی در جهت منافع خود و کنترل و تحدید رقبا استفاده نماید.

کشور عراق پس از تهاجم نظامی و اشغال آن توسط آمریکا در سال  2003 و حتی پس از خروج نیروهای آمریکایی با نا امنی گسترده ای مواجه گردیده است و این موضوع

 امکان سرمایه گذاری و توسعه صنعت نفت عراق با مشکل جدی مواجه کرده است . تحرکات گروه افراط گرای داعش و تسلط این گروه بر برخی از  شهرهای عراق و در دست گرفتن میادین نفتی و فروش نفت ارزان قیمت باعث اختلال  در فرایند تولید و توسعه میادین نفتی و همچنین بهم ریختگی مکانیزم در بازار نفت شده است . این گروه با فروش نفت بصورت غیر قانونی و خارج از بازار های شناخته شده بین المللی ، ضمن کسب در آمد و صرف آن در جمع آوری تسلیحات و اقدامات تروریستی خود ، باعث ایجاد نا امنی و ترویج تروریسم در کشورهای منطقه شده است .

در این پایان نامه سعی خواهد شد بر نقش قدرت های بزرگ در دسترسی و تسلط بر منابع نفتی خاورمیانه و عراق ، پرداخته و ارتباط بین منافع ملی آمریکا و امنیت انرژی و تحرکات داعش در عراق که همسو با اهداف استراتژیک آمریکا درتجزیه و تضعیف کشورهای اسلامی و عراق است ، را بررسی نمائیم .

فصل اول

کلیات طرح تحقیق

1-1)   بیان مساله

امروزه در میان کارشناسان حوزه انرژی تردیدی در اهمیت ذخایر نفت خاورمیانه وجود ندارد و این منطقه در خلال چند دهه اخیر همواره مورد توجه قدرتهای بزرگ و کشورهای توسعه یافته بوده است . از نیمه دوم قرن بیستم که به تدریج تقاضا و تامین انرژی جهان از منطقه خاورمیانه رو به افزایش گذاشت اهمیت ژئوپلیتیک و ژئواکونومیک و ژئواستراتژیک این منطقه افزایش یافت و طراحان سیاست خارجی قدرتهای بزرگ و به ویژه   آمریکا را برآن داشت که با حضور مستقیم و اعمال سلطه بر این شریان اصلی تامین انرژی جهان تسلط خود را در این منطقه استحکام بخشند. اشغال عراق در سال 2003 توسط آمریکا که بدنبال حادثه 11 سپتامبر 2001 و خلق دشمن جدیدی بنام تروریسم صورت پذیرفت نیز در همین راستا بوده است و پس از خروج نیروهای اشغالگر آمریکا از عراق نیز همواره با اتکاء به این نکته که کشور عراق محل بروز و ظهور تروریسم است ، بر ادامه حضور نیروهای خود در این منطقه اصرار داشته است و این حضور با شکل گیری گروه تروریستی داعش تقویت گردیده و بصورت گسترده تری در این کشور تداوم یافته است . سرعت اتفاقات در عراق در چند ماهه اخیر بسیاری از معادلات در بازرا نفت و میزان عرضه و تقاضای این کالای استراتژیک را دستخوش تغییرات اساسی کرده است . پیشروی سریع گروه تندرو و افراطی دولت اسلامی عراق وشام ، موسوم به گروه داعش در سرزمین عراق و تصرف مناطق سنی نشین در این کشور و اشغال شهر بزرگ موصل و تسلط کامل این گروه بر استان نینوا و قسمتهایی از استان الانبار و صلاح الدین ، منجر به ایجاد نگرانی از اختلال در عرضه

یک مطلب دیگر :

شرکت تندیس تولید کننده برترین محصولات سلولزی و بهداشتی

 نفت عراق را فراهم آورد و این سئوال را ایجاد نموده است که افزایش قدرت داعش با تسلط بر منابع انرژی و نفت عراق چه ابعاد داخلی و بین المللی را در بازار نفت خواهد داشت و آیا این گروه با تکیه به درآمدهای نفتی حاصل از فروش منابع نفت عراق ، تقویت گردیده و با ایجاد بحرانهای سیاسی و نظامی در عراق بهانه ای برای حضور مداوم آمریکا و تامین منافع ملی سلطه گران را فراهم خواهد آورد ؟

دراین تحقیق تلاش شده که با لحاظ نمودن موقعیت استراتژیک کشور عراق و تعریف مفاهیم ژئوپلیتیک و ژئواکونومیک منطقه خاورمیانه و خلیج فارس به سیاست گذاری قدرت های بزرگ و علی الخصوص آمریکا ، برای حضور در این منطقه و اعمال سلطه بر ذخایر نفت و انرژی تاکید گردد و از این رهگذر ، اشغال عراق توسط آمریکا و برخورد دو گانه با پدیده تروریسم و گروه سلفی و افراط گرای داعش مورد واکاوی قرار گیرد .

 2-1)  اهمیت و ضرورت تحقیق   

اهمیت بررسی و ضرورت پرداختن به این موضوع از چند حیث قابل بررسی و تامل است ، اول اینکه کشور عراق در منطقه خاورمیانه که قطب انرژی جهان می باشد واقع شده و با داشتن ذخایر نفت و گاز ، از کشورهای تاثیر گذار در حوزه انرژی است و از طریق سیاست گذاری مناسب داخلی و خارجی و با اعمال دیپلماسی انرژی قادر خواهد بود که نقش مهمی در منطقه و سازمانهای بین المللی و از جمله اوپک ایفا نماید ، ثانیا این کشور با داشتن اقوام مذهبی و قومی متفاوت در برقراری صلح و آرامش در منطقه و جلوگیری از ترویج خشونت وترور و مبارزه با آن  می تواند نقش موثری داشته و با گروه داعش که کلیه اقوام ساکن این کشور را تهدید مینماید مقابله نماید ، ثالثا وجود منابع نفت وگاز ، توجه قدرتهای بزرگ را برای تسلط براین کشور تقویت بخشیده و تمامیت ارضی این کشور را در حال افول و تهدید قرار داده است ، رابعا دیپلماسی انرژی ، یکی از مباحث ویژه در اقتصاد سیاسی و روابط بین الملل به شمار می رود و مقالات و تحقیقات گسترده ای در این خصوص به انجام رسیده است و وابستگی اقتصادی و صنعتی کشورهای توسعه یافته و در حال توسعه به انرژی و نفت ، جایگاه کشور عراق را برای انجام تحقیق و پژوهش برجسته تر می نماید ، لذا تلفیق مباحث سیاسی و اقتصادی در چارچوب روابط بین الملل و موارد ذکر شده فوق از دلایل عمده انتخاب موضوع برای تحقیق و پژو هش حاضر است .

3-1) دلایل انتخاب موضوع

تحرکات موجود در منطقه و بحران تروریسم و و تاثیرگذاری آن در سیاست های منطقه ای و کشورهای این حوزه و بروز و ظهور و شکل گیری گروه داعش در عراق و اثرات مستقیم آن در حوزه انرژی و نفت از دلایل انتخاب موضوع تحقیق بوده است ، تا با انجام پژوهش و ریشه یابی در این زمینه به عملکرد امپریالیسم و توسل آن به اهرمهای  مبارزه با تروریسم و افراط گرایی پرداخته شود .

4-1)  پیشینه تحقیق

تحقیق و  پژوهش در حوزه نفت و انرژی دارای ابعاد گسترده ای بوده و منابع بسیاری در این زمینه در قالب کتاب و مقاله وجود دارد . دیپلماسی انرژی ، توسعه و نفت ، سیاست نفت ، اثرات مطلوب یا نا مطلوب نفت و در آمدهای نفتی در شکل گیری دولتهای رانتیر ، نفت و سیاست داخلی و خارجی کشورها ، ژئوپلیتیک و ژئو اکونومیک نفت ، نفرین منابع طبیعی ، اثرات نفت بر اقتصاد و سیاست ، سیاست نفت و قدرتهای بزرگ و …… از جمله مهمترین موضوعات مرتبط با حوزه نفت و انرژی است که در مقالات و کتب متعددی انتشار یافته و به آنها اشاره شده است .

مجموعه مقالات نفت و سیاست خارجی ، گرد اوری محمود واعظی که در آن به نقش بی بدیل نفت در اقتصاد و سیاست جهان تاکید گردیده و به موضوعات مورد توجه سیاستمداران و بویژه طراحان سیاست خارجی قدرتهای بزرگ پرداخته می شود و در آن به کانون انرژی جهان و خاورمیانه و خلیج فارس بعنوان بزرگترین دارنده ذخایر عظیم نفت و گاز اشاره می گردد.

آثار منتشر شده توسط موسسه مطالعات استراتژیک ایران در قالب کتاب و مقاله ، از جمله منابع غنی در این زمینه است که بطور مشروح به مسائل مربوط به انرژی و نفت و تحولات و روابط بین الملل فیما بین تولید کنندگان و خریداران در بازار نفت و همچنین صادر کنندگان و مصرف کنندگان آن ، که اکثرا کشورهای توسعه یافته و قدرت های بزرگ اقتصادی و سیاسی می باشند ، پرداخته است .

کتاب های متعددی در زمینه نفت وانرژی منطقه خاورمیانه و خلیج فارس تالیف و تدوین گردیده است که می توان به کتاب مسائل نفت ایران و کتاب سیاست و دمکراسی نفت نوشته دکتر سعید میر ترابی نشر قومس و کتاب تاریخ نفت جهانی نگارش دانیل برگین با ترجمه غلامحسین صالح یار نشر اطلاعات ، کتاب نفت و سیاست خارجی ، محمود واعظی و کتاب سیاست نفت ،رابرت لونی با ترجمه علیرضا طیب ، نشر ابرار معاصر و کتاب نفت عراق تحولات و چالشها عباس کاردان ، موسسه ابرار معاصر و کتاب نفت ، قدرت و امپراطوری عراق و برنامه جهانی آمریکا، لاری اورست با ترجمه اقبال ، نشر دیگر و …………و چندین و چند کتاب دیگر که در آنها بر تاثیر گذاری مسائل نفت و انرژی بر اتخاذ سیاست خارجی قدرتهای بزرگ ، اشاره گردیده و در شماری از آنها به مقوله نفت خاورمیانه و کشورهای حوزه خلیج فارس ، بعنوان قطب انرژی جهان و کانون توجه قدرتهای بزرگ تاکید گردیده است .

همچنین مقالات بسیاری در این باب منتشر شده است که می توان به مقاله هفت قاعده سیاست خارجی نفتی نوشته دکتر سعید میر ترابی ، مقاله طرح سی ساله واشنگتن برای کنترل نفت خلیج فارس نوشته رابرت دریفوس ترجمه مرتضی محیط و مقاله نقش نفت در حمله آمریکا به عراق نوشته یزدانی – محمود اوغلو ، که در آنها بر قواعد سیاست گذاری قدرتهای بزرگ و رابطه میان آنها با کشورهای صادر کننده نفت و ابعاد ژئو پلیتیکی و ژئو اکونومیکی نفت خاورمیانه و حوزه خلیج فارس و کشور عراق ، پرداخته شده است .

تحولات جاری در دهه اخیر در حوزه نفت و انرژی و همچنین شکل گیری قدرتهای جدید منطقه ای و چالشها و بحرانهای ایجاد شده در خاورمیانه و تشکیل گروه های سلفی و افراطی و تروریست و را دیکال  ، از جمله مباحثی است که کمتر منابعی به آن پرداخته است لذا این تحقیق سعی دارد با تکیه بر بنیان های اساسی حوزه نفت و انرژی به بررسی تحولات منطقه خلیج فارس و علی الخصوص کشور عراق پرداخته و جریانات حادث شده در این کشور و اثرات متقابل نفت و انرژی بر سیاست خارجی آمریکا را بررسی نماید و در این رهگذر نقش گروه داعش که همگام با منافع ملی آمریکا حرکت کرده و آسیب های جدی به زیر ساختهای کشور عراق و منطقه وارد آورده است را مورد تجزیه و تحلیل قرار دهد .

5-1) سئوال اصلی و سئوالات فرعی مرتبط با موضوع تحقیق

سئوال اصلی :  تسلط بر منابع و ذخایر نفت عراق و ایجاد بحرانهای سیاسی ، اقتصادی و نظامی با اتکاء بر در آمدهای نفتی حاصل از فروش نفت ارزان قیمت توسط گروه داعش ، چگونه باعث ادامه حیات این گروه خواهد شد ؟

سئوال های فرعی :

• مهمترین راهبردهای انرژی در خلیج فارس و تاثیرات متقابل نفت و سیاست کدامند ؟
• توسعه و پیشرفت عراق در همگرایی قومی و مذهبی است ویا تجزیه طلبی و تقسیم قدرت ؟
• ژئوپلیتیک و ژئواکونومیک و ژئواستراتژیک نفت عراق چه نقشی در تحولات جاری این کشور دارد ؟
• نقش آمریکا در تبیین تحولات حادث شده در عراق و شکل گیری گروه داعش چیست ؟

6-1) فرضیه

1-6-1 ) فرضیه اصلی : دسترسی به درآمدهای نفتی و منابع و ذخایر نفت عراق ادامه حیات گروه داعش را تقویت نموده و ضمن ایجاد بحران سیاسی و نظامی ، باعث اجرای نقشه شوم آمریکا در تجزیه عراق خواهد شد.

2-6-1)  فرضیه فرعی : ایجاد تفرقه های قومی و مذهبی در عراق با هدف تجزیه این کشور و کاهش قدرت حاکمه مرکزی است .

3-6-1) فرضیه فرعی  : توسعه عراق در همگرایی قومی و وحدت سیاسی و هزینه کردن در آمدهای نفتی در زیرساختهای کشاورزی و صنعتی این کشور است . در حالیکه در حال حاضر این در آمدها هزینه جنگ و در گیری های  قومیتی می گردد .

7-1)  تعریف مفاهیم

ژئوپلیتیک – ژئواکونومی –ژئواستراتژیک – عراق و داعش – امنیت انرژی

1-7-1)  ژئو پلیتیک

مفهوم ژئوپلیتیک که معادل فارسی آن “سیاست جغرافیایی ” است ، رویکرد یا دیدگاهی است برای تبیین سیاست بین المللی که سعی دارد تا رفتار سیاسی و توانایی های نظامی را برحسب محیط جغرافیایی توضیح دهد . بر طبق این رویکرد ، ژئوپلیتیک با درجات مختلف بیانگر تاثیر جغرافیا بر امور سیاسی و تاریخی است(1988Plano&Alton,) . بنابر این ژئوپلیتیک توجه خود را بر عوامل جغرافیایی که بر شکل گیری سیاست ها موثرند ، معطوف می دارد (میر حیدر، 1369،18)و در واقع دانشی است که روابط میان دولت ها و سیاست های اتخاذ شده آنها در حوزه جغرافیا را مورد مطالعه قرار می دهد و تعریف علمی آن یک مفهوم ترکیبی از سه عنصر اصلی  ، جغرافیا و قدرت و سیاست را شامل می شود . پس بطور خلاصه می توان گفت ” ژئو پلیتیک عبارت است از علم روابط متقابل جغرافیا ، قدرت و سیاست و کنش های ناشی از آن و ترکیب آنها با یکدیگر ” (حافظ نیا ، 1385،37)

2-7-1)  ژئواکونومی

ژئواکونومی در ادبیات فارسی به مفهوم “جغرافیای اقتصادی” است و به سرزمین ها و جغرافیای طبیعی اتلاق می شود که در اقتصاد جهانی نقش داشته باشد . تحلیل راهبردهای اقتصادی بدون در نظر گرفتن سود تجاری کوتاه مدت که از طرف دولتها به منظور تقویت اقتصاد ملی یا بخش های حیاتی ان و به منظور بدست آوردن کلیدهای کنترل آن ، که از طریق ساختار سیاسی اعمال می شود را ژئواکونومی می گویند . ژئو اکونومی از ترکیب سه عنصر جغرافیا ، قدرت و اقتصاد تشکیل گردیده است و ژئواکونومی همانند ژئوپلیتیک می باشد که در آن سیاست جای خود را به اقتصاد داده است(عزتی و ویسی ، 1385: 29 ) .

3-7-1 )  ژئو استراتژیک

ژئو به معنای جغرافیا و زمین و استراتژی به معنای راهبرد یا روش اجرا است که دستیابی به اهداف و ماموریت ها را با استفاده از منابع و مقدورات ممکن می سازد. به عبارت دقیق تر استراتژی در تئوری و عمل به مفهوم استفاده و تهدید به استفاده از قدرت سازمان دهی شده ، برای کسب اهداف و مقاصد سیاسی است (1999:5،Gray). از این رو ژئو استراتژی اصطلاحا” به علمی گفته می شود که وظیفه کشف روابط بین یک راهبرد و محیط جغرافیایی آن را دارد و با تعیین قلمرو جغرافیایی استراتژیهای نظامی را به منظور هدایت صحیح عملیات پایه ریزی می نماید . ودر واقع این علم راهبردی جغرافیایی است که سیاست خارجی دولتها  و سازمانهای بین المللی ، با عنایت به عامل سرزمینی و توزیع جغرافیایی قدرت بر اساس آن شکل می گیرد .

4-71-1) عراق و داعش

عراق کشوری بزرگ و بازیگری مهم در عرصه بین الملل است این کشور با داشتن ذخایر عظیم نفت و گاز طبیعی نقش کلیدی در تامین انرژی جهان دارد و دومین کشور دارنده منابع نفت است و از لحاظ ساختار اجتماعی بافتی نا همگون دارد و از قومیتهای مختلف تشکیل شده است . از همین رو این کشور مورد تعرض بیگانگان و اشغال قرار گرفته است و عرصه تاخت و تاز قدرت های بزرگ ، برای دست یابی و سلطه بر منابع نفت و انرژی این کشور واقع شده است . حربه ها و دست آویز های مختلفی برای استقرار نظامی و تامین امنیت انرژی در این کشور بکار گرفته شده است و اخیرا این کشور دچار بحران های خشونت بار تروریستسی و گروه های به ظاهر مذهبی رادیکال گردیده است که به شدت حاکمیت عراق و منطقه را تحت تاثیر قرار داده است. این گروه تروریستی موسوم به دولت اسلامی عراق و شام است که فعالیت خود را ابتدا با نام جماعت التوحید و الجهاد با امضای یک پیمان وفاداری با اسامه بن لادن رهبر گروه القاعده آغاز کرد و در ابتدا سازمان خود را به نام پایگاه و مبنای جهاد در کشور دو رودخانه نام نهاد و سپس به مجمع شورای مجاهدین تغییر نام یافته و پس از آن در اوایل سال 2006 نام حلف المطلبین و چندی بعد نام دولت اسلامی عراق را برگزید و با شکل گیری بحران سوریه و انجام فعالیتهای نظامی در آن کشور به دولت اسلامی عراق و شام ” داعش ” تغییر نام داد گروه داعش یک سازمان تروریستی است که با حمایت غرب به خصوص آمریکا و انگلیس و حمایت های مالی بعضی از کشورهای منطقه نظیر عربستان و قطر به رهبری ابومصعب زرقاوی تاسیس شده و هم اکنون تحت رهبری ابوبکر البغدادی بعنوان خلافت اسلامی قسمتی از کشور عراق و شهر موصل را به تصرف خود در آورده است و بر چاه های نفت این منطقه مسلط شده اند .

5-7-1 )  امنیت انرژی

بررسی های آماری بیانگر آن است که میزان نیاز جهان و کشورهای توسعه یافته و در حال توسعه به انرژی در سالهای پیش رو همواره افزایش یافته و رو به تزاید خواهد گذاشت و اهمیت نفت بعنوان یک منبع انرژی برای حداقل سی سال آینده ادامه خواهد یافت . از همین رو قدرتهای بزرگ که عمدتا کشورهای توسعه یافته و با مصرف انرژی بالا می باشند ، در صدد هستند که این جریان و انتقال ، در یک مسیر مطمئن و با ثبات و کمترین آسیبی ادامه یابد . امپریالیسم آمریکا نیز بعنوان بزرگترین مصرف کننده انرژی جهان ، دغدغه ی چگونگی تامین نفت و انرژی را در سرلوحه سیاست گذاری خود قرار داده است و به دو جهت در برقراری امنیت انرژی و تامین با ثبات نفت قدم بر می دارد ، نخست اینکه دارای بزرگترین اقتصاد جهان است و به تبع آن بالاترین سطح مصرف انرژی و نفت در این کشور اتفاق می افتد و دوم اینکه برای تسلط بر رقبای خود و اعمال هژمونی اقتصادی و سیاسی ، می بایست نبض بازار نفت و شریانهای اصلی تامین را در اختیار داشته باشد تا بتواند در اعمال سلطه بر رقبای خود فائق آید . لذا در همین زمینه بحث امنیت انرژی همپای امنیت ملی آمریکا و تامین منافع ملی این کشور با رویکرد تامین امنیت انرژی پایش و دنبال می گردد .

8-1)  متغیرها

1-8-1 ) متغیر مستقل

-فروش نفت و درآمدهای نفتی

– ژئوپلیتیک و ژئواکونومیک نفت عراق

2-8-1)  متغیر وابسته

-بی ثباتی و بحران

-تضعیف حکوت مرکزی عراق

9-1)  روش تحقیق و جمع آوری اطلاعات

روش جمع آوری اطلاعات در این تحقیق بر اساس اسناد مکتوب ، کتاب های منتشر شده و به روش کتابخانه ای و اسنادی است و از گرد آوری از منابع گوناگون منجمله کتاب ، مجلات ، مقالات ، گزارش ها و روزنامه های خبری و سایتهای اینترنتی و اطلاعات آماری و نموداری با تکیه بر داده های تاریخی و قرائن و شواهد موجود ثبت شده ، استفاده گردیده است .

10-1 ) قلمرو تحقیق

قلمرو زمانی تحقیق از ایجاد شوک نفتی در دهه 70 میلادی و تبیین سیاست های مداخله جویانه قدرتهای بزرگ در حوزه نفت و انرژی می باشد لیکن به لحاظ حساسیت موضوع از زمان اشغال عراق از سال 2003 تا 2015 بصورت برجسته تر دنبال خواهد شد .

قلمرو مکانی تحقیق شامل منطقه نفت خیز خاورمیانه با تمرکز بر کشور عراق بعنوان دومین کشور دارنده ذخایر عظیم نفت و گاز جهان می باشد .

بررسی تطبیقی سیاست های ایران و عربستان نسبت به خاورمیانه جدید

http://zusa.ir/%d9%be%d8%a7%db%8c%d8%a7%d9%86-%d9%86%d8%a7%d9%85%d9%87-%d8%a8%d8%b1%d8%b1%d8%b3%db%8c-%d8%aa%d8%b7%d8%a8%db%8c%d9%82%db%8c-%d8%b3%db%8c%d8%a7%d8%b3%d8%aa-%d9%87%d8%a7%db%8c-%d8%a7%db%8c%d8%b1%d8%a7/

یک مطلب دیگر :

نگارش پایان نامه با موضوع دانلود پایان نامه ها در مورد هرزه گوئی و هرزه نگاری

پایان نامه «بررسی تفکیک قوا، بین ریاست جمهوری وکنگره درایالات متحده آمریکا»

یک مطلب دیگر :

عوامل موثر بر وفاداری به برند:/پایان نامه درباره وفاداری برند